تاریخچه بهداشت شغلی ( حرفه ای )
تا
قرن شانزدهم میلادی در کتب طبی به بهداشت شغلی و ارتباط بیماریهای مختلف
با شغل افراد اشاره قابل توجهی نشده است . از قرن شانزدهم به بعد در تاریخ
به چهره های درخشانی بر می خوریم که تمام عمر خود را صرف تشخیص وجلوگیری از
بیماریهای ناشی از کار نموده و خدمات با ارزشی انجام داده اند .
اولین
فردی که آثار ارزنده ای در مورد بهداشت شغلی از خود به یادگار گذاشته است
طبیبی از ناحیه ساکسونی در ایتالیا بنام اگریکولا بود او کتابی در 12
جلد درباره اکتشافات و استخراج فلزات . ابزار کار . حوادث و بیماریهای
ناشی از کار و ... نوشت که در سال 1566 منتشر شد . بعداز اودر سال 1567
پزشک دیگری اهل سوئیس بنام پاراسلسوس کتابی درباره بیماری های وابسته به
شغل در بین کارکنان معدن ذوب و فلزات منتشر کرد . در سال1633 پدر طب کار
یا همان رامازینی بدنیا آمد که یکی از پیشقدمان بزرگ قرن 17 در زمینه
بهداشت کار می باشد . کتاب معروفش در باره بیماریهای حرفه ای در سال 1700
میلادی منتشر شد . او برای اولین بار به پزشکان توصیه کرد که علاوه بر
سوالات که در زمان معاینه از بیماران می پرسیدند از همه بپرسند شغل شما
چیست این جمله کوتاه نقطه عطفی در تاریخ طب کار بشمار آمده است .
تعریف بهداشت حرفه ای
علمی
که شناسائی، اندازه گیری و مقایسه با استاندارد و کنترل عوامل زیان آور
محیط کار شامل عوامل شیمیائی، فیزیکی، بیولوژیکی، مکانیکی و روانی که روی
سلامتی کارگران یا شاغلین اثر می گذارد رابه عهده دارد.
هدف بهداشت حرفه ای
اهداف کلی بهداشت حرفه ای را می توان بدین ترتیب نام برد :
1- ارتقاء سطح سلامت جسمی وروانی و اجتماعی شاغلی
2- پیشگیری از بروز بیماریهای حرفه ای
3- جلوگیری از بروز حوادث ناشی از کار
4- انتخاب کارگر مناسب که از لحاظ جسمی و روانی متناسب با کار باشد
عوامل زیان آور محیط کار بطور کلی به چهار گروه تقسیم می شوند
1- عوامل فیزیکی زیان آور محیط کار
این عوامل خود به 5 دسته تقسیم می شوند
* صدا
امروزه
صدا جزئی از زندگی انسان رادر بر می گیرد وبه عنوان یکی از خطرات شغلی و
صنعتی به شمار می آید . صدا باعث افزایش ضربان قلب . افزایش فشار خون .
سردرد سرگیجه واستفراغ ودر نهایت باعث کری شغلی می شود . حد استاندارد صدا
در محیط کار 85 دسی بل در 8 ساعت کاری است .
برای پیشگیری از عوارض صدا به نکات ذیل باید توجه کرد
- معاینات قبل از استخدام و دوره ای
- استفاده از وسایل حفاظت فردی
- کاهش صدا در دستگاه
جوشکاریها . تراشکاری ها .نجاریها . چوب بری ها سنگ بری ها و ... در معرض عوارض ناشی از صدا هستند .
* ارتعاش
حرکت
نوسانی اجسام است که از ماشین ها و تجهیزات تولید و اثرات آن ناشی از تماس
با آن است . ارتعاش در موارد خفیف باعث سردرد وناراحتی عمومی ودر موارد
شدید باعث سرگیجه و استفراغ می شود . ارتعاش در دست باعث رنگ پریدگی در
انگشت . درد .خارش و مورمور شدن دست می شود . ارتعاش بیشتر در دست وبازو و
یا تمام بدن ( رانندگان ) منتقل میشود و عوارض ایجاد می کند
* روشنائی
امروزه
روشنائی برای کارگاهها اهمیتی ویزه یافته است زیرا کمبود روشنائی در محیط
کار . افزون بر ایجاد خستگی اعصاب . آسیب های دیگر به سلامت و بینائی کارگر
وارد می آورد
روشنائی در کارگاه به دو صورت تامین می گردد
- روشنائی طبیعی ( نور خورشید )
می توان با تعبیه پنجره مناسب این روشنائی را ایجاد کرد که نسبت به روشنائی مصنوعی برتر ی دارد
- روشنائی مصنوعی
در روشنائی مصنوعی از لامپ های الکتریکی استفاده می گردد که باید در طراحی آن دقت شود تا باعث خیرگی نشود
قالی بافان . طراحان و اپراتورها و ... در معرض عوارض ناشی از روشنائی هستند
* اشعه
گونه ای از انرزی است که در خلاء یا ماده منتشر می شود
- یو نساز - غیر یو نساز
پرتوهای یون ساز کاربردهای پزشکی . کشاورزی و صنعتی دارد. اشعه ایکس جزء پرتوهای یونساز است
اشعه
ماوراء بنفش و اشعه مادون قرمز جزء اشعه های غیر یونساز است .اثرات پرتو
ماورائ بنفش شامل قرمزی پوست . تیرگی پوست . سرطان پوست و التهاب قرنیه
میباشد . هنگام تماس برای حفاظت در برابر آن باید به نکات حفاظتی از جمله
آموزش . فاصله از منبع اشعه . ووسایل حفاظت فرذی و محصور کردن توجه کرد
.خورشید یکی از تولید کنندگان این اشعه است
اشعه مادون قرمز از اجسام ملتهب منتشر شده ( جوشکاری ) می تواند باعث آب مروارید شود
کشاورزان . جوشکاران .رادیولوزیستهاو آجرپزها در معرض اشعه هستند
* گرما سرما رطوبت
شرایط جوی محیط کار شامل گرما و سرما و رطوبت می باشد
- گرما و رطوبت
عوارض گرما به دو گروه خفیف وشدید تقسیم می شود .
خفیف
شامل سوختگی پوست و جوش گرمائی و شدید شامل گرمازدگی . ضعف گرمائی می باشد
. برای کنترل گرمای محیط کار روش های متعددی وجود دارد مانند کاهش فعالیت
جسمانی . برنامه منظم کار واستراحت . تهویه عمومی و استفاده از وسائل حفاظت
فردی
- سرما
امروزه مطلوب ترین دما برای زندگی 21 درجه
سانتی گراد است . در دمای پائین کار وفعالیت دشوار می شود . اگر سرما شدید
باشد دست و پاهای فرد حالت کرخی پیدا کرده و فرد توان انجام کار راندارد .
در این حالت استفاده از دستکش ووسائل حفاظت فردی . استفاده از غذا و
نوشیدنی ها ی گرم . استفاده از پوشاک گرم و برنامه ریزی برای گرم شدن هنگام
استراحت می تواند از عوارض سرما جلوگیری نماید
عوارض ناشی از سرما عبارتند از :
- کهیر - سرخی - سرمازدگی
کشاورزان .کارگران راه سازی . جنگل بانان و کارگران کوره های آجر پزی در معرض عوارض ناشی از سرما و گرما هستند .
*** فشار هوا و جریان الکتریکی نیز جزء عوامل زیان آور فیزیکی می باشند
2- عوامل زیان آور شیمیائی
عوامل
زیان آور شیمیائی محیط کار به سه دسته گردو غبار . دود ودمه . گاز و بخار
و کلیه مواد شیمیائی وسموم که در صنعت و کشاورزی استفاده و کارگران در
معرض آن هستند تقسیم می شود
عوامل کنترلی محیطی شامل
1- طراحی و جانمائی مناسب 2- حذف یاکاهش آلاینده در محل تولید
3- جداسازی 4- تهویه ( عمومی و موضعی )
5- استفاده از روش تر 6- نظافت کارگاه . انبار کردن مواد و برچسب گذاری
عوامل کنترلی فردی شامل :
1- روش انجام کار 2- وسائل حفاظت فردی
3- کاهش زمان کار 4- بهداشت فردی 5- دیگر اقدام ها ( معاینه پزشکی . آموزش بهداشت و ....)
3- عوامل زیان آور ارگونومیکی
این عوامل عبارتند از طراحی نادرست ابزار . تجهیزات و محیط کار نیز حمل و بلند کردن بار . شرائط بینائی نا مطلوب .
4- عوامل زیان آور زیست شناختی ( بیولوژیکی )
این
عوامل عبارت هستند از حشرات . کپک ها . قارچ ها . باکتری ها . ویروس ها .
ریکتزیاها و کلامیدها . این عوامل ممکن است به هنگام کار با نمونه های زیست
شناختی . گیاهان . جانوران و یادفع نادرست مواد زاید وفاضلاب . رعایت
نکردن بهداشت فردی و نظم و نظافت تولید شوند .
برنامه ها ی بهداشت حرفه ای
1- آزمایشات پزشکی قبل از استخدام
2- معاینات دوره ای
3- معاینات استخد امی
4- نظارت بر خانه های بهد اشت و بهورزان در روستا در خصوص پیگیری مسائل بهداشت حرفه ای
5- نظارت بر کارخانجات و بازرسی ماهانه
6- طرح بهگر
7- طرح بقاء ( بهداشت قالی بافان )
8- طرح بهسازی کارگاههای قالیبافی ( طرح اختصاصی وزارت بهداشت در بهداشتی نمودن کارگاههای قالی بافی )
9- طرح صنوف
10- طرح پایش کارگاههای شهری ( بازدید از کارگاههای سطح شهر )
11- آموزش موازین بهداشتی و ایمنی به کارگران ، کارکنان ، کشاورزان در ارتباط با شغل آنها
12- شناسائی ، ارزیابی وکنترل عوامل زیان آور محیط کار
13- اندازه گیری عوامل زیان آور محیط کا ر ( صدا سنجی – نورسنجی – اندازه گیری گاز و بخارات )
14- صدور مجوز ها بهداشتی برای کارخانجات و صنوف
15- بازدید از واحدهای صنفی صنعتی
16- ارجاع به دادگاه
17- برنامه های مربوط به تغذیه کارگران
18- توانبخشی حرفه ای
19- بازدید از معادن
دامنه فعالیتهای بهداشت حرفه ای به اختصار عبارتنداز :
1- مسئله بررسی و کنترل بیماریهای ناشی از کار
2- پیشگیری از حوادث ناشی از کار
3- معاینات پزشکی در صنعت
4- تسهیلا ت بهداشتی در صنعت
اساساً
بهداشت حرفه ای بیشتر پیشگیری است تا درمان و برای پیشگیری ابتدا با اثر
های متقابل محیط کار و خطرهای کاری ، علل حوادث و دشواریهای صنعتی شدن لازم
می باشد.