لذا اگر به نیازها و حیطه های تکاملی کودکان در طی این دوران پاسخ مناسبی داده شود، آنها سالم تر بوده، از قدرت تفکر و تعقل بیشتری برخوردار می گردند و مهارتهای عاطفی و اجتماعی بهتری خواهند داشت.
تکامل ابتدای کودکی شامل حیطه های مختلفی از قبیل شناختی، تکلمی، احساسی، اجتماعی، جسمی ، روانی و معنوی می باشد که همگی قویا بر یادگیری ابتدایی و پایه ای فرد ، موفقیت تحصیلی ، خطر ابتلا به بیماری های جسمی و روانی، مشارکت اقتصادی، نقش اجتماعی شهروندی و سلامت او تاثیر به سزایی خواهند داشت.
بررسی های متعدد مشخص نموده اند که بسیاری از مشکلات دوران بزرگسالی ریشه در دوران ابتدای کودکی دارند.
محیطی که کودک در آن زندگی کرده، رشد می نماید و می آموزد، تاثیر بسیار زیادی بر تکامل ، خصوصا تکامل مغزی، وی دارد.
کودکان با ظرفیت های روانی، اجتماعی و جسمی متفاوتی متولد می شوند که این ظرفیت به آنها اجازه می دهد از طریق ارتباط با محیط پیرامون خود ، بیاموزند و سیر تکامل خود را طی کنند.
اگر این ظرفیت ها شناخته نشده و مورد حمایت قرار نگیرند، به جای شکوفايي، پژمرده شده و از بین خواهند رفت.
اثرات آنچه در طول نخستين ماه ها و سال هاي زندگي كودك و حتی در دوره قبل از تولد روي مي دهد ، مي تواند در تمام طول عمر وی ادامه يابد. همه عوامل كليدي ذهنيت عاطفي – از قبيل اعتماد ، كنجكاوي , هدفمندي ، خويشتن داري ، حفظ رابطه ، ظرفيت برقراري ارتباط با ديگران و برخوردار بودن از روح همكاري – يعني عوامل تعيين كننده چگونگي آموزش كودك در مدرسه و برقراري ارتباط با ديگران در زندگي ، بستگي به نوع مراقبت هاي نخستيني دارند كه كودك از محیط پیرامونی خود در سال های نخستین زندگی (پدر و مادر ، آموزگاران دوره پيش دبستاني و مددكاران ) دريافت می كند.
وقتي كه كودكان از "سر آغازي " درست و بايسته برخوردار نشده باشند ، هرگز از عهده جبران آثار كوتاهي هايي كه در حق آنها شده است بر نمي آيند و به شكوفا كردن كامل استعدادهاي خود نايل نمي شوند.
قدرت یادگیری کودک در سنین پیش از دبستان بسیار بالا و عمیق است.
کودک در6 سالگی حدوداٌ 90 درصد رشد مغزی خود راپشت‌سر گذاشته است؛ بنابراین هر چه از بدو تولد، از توانایی های مغز بیشتر استفاده نمايد، اتصالات و سیناپس‌ها کامل‌تر و بیشتر رشد خواهند کرد و توان آموزشی او افزایش خواهند يافت. بايد توجه داشت که کمبودهای تغذیه‌ای در این دوران حساس زندگی کودک، به شدت بر توانمندی‌های ذهنی او اثر می‌گذارد.
می دانیم که سوءتغذیه دوران جنینی می‌تواند سلامت تمام دوران حیات را به مخاطره اندازد. ولی آیا تاکنون توانسته‌ایم محاسبه کنیم که کمبودهای عاطفی در این دوران حساس چگونه می‌تواند زندگی كودك را دچار سرگردانی، بی‌تفاوتی و خود ستیزی کند؟ یافته‌های علمی نشان می‌دهند که حدود 200 میلیون کودک زیر پنج سال از رسیدن به حداکثر پتانسیل تکاملی، شناختی، اجتماعی و عاطفی خود باز مي مانند. عواملی که موجب این زيان بزرگ می‌شوند، شامل سوءتغذیه (کمبود آهن- کمبود ید،...) و تحریک ناکافی تکامل شناختی در پنج سال اول زندگی هستند؛ عواملی که پیشگیری از آن ها ساده است و راه‌حل‌های روشن دارد.
به علاوه ، کودکان باید در محیطی سالم به دور از خشم و خشونت، ظلم و شرارت ، فقر و تبعیض زندگی کنند.
وقتي كودك خردسال را در آغوش گرفته و نوازش مي كنيم و نيازهاي عاطفي وي را تامين مي نماييم او را در برابر اثرات فشارهاي روحي كه بعدها در زندگي تجربه مي كند ،تا حدودي "مصونيت "مي بخشيم. در نخستين لحظات ، ماه ها ، و سالهاي اول زندگي ، هر لمس ، حركت ، و ارتباط عاطفي در زندگي يك كودك ، در مغز او به شكل انفجاري از فعاليت هاي الكتريكي و شيميايي در مي آيد ، زيرا دراين سنين ميلياردها سلول مغزی درحال سازمان دهی شبكه هايي با ميلياردها ميليارد سيناپس (روابط ميان سلول هاي مغز) است.
انواع تجربه ها بر چگونگی تکامل مغزهای جوان تاثیر می گذارند اما در این بين ، هیچ چیز مهم تر از مراقبت و تغذیه مناسب در سالهای نخست زندگی نیست .
اسلام عالی ترین توجهات را به کودک و تکامل و تربیت وی داشته چنانکه انتخاب نام زیبا، احترام به فرزندان، پرورش و آموزش مناسب، توجه به نیازروابط دوستانه و رفاقت، صحبميت با کودک، محبت، اجتماعی شدن فرزندان،مشورت با فرزندان، رفتار عادلانه و به دور از تبعیض، آموزشهای دینی و تقویت مبانی اعتقاد ی و سطح دانش و معرفت کودک جملگی از مصادیق مهم و مورد توجه دین اسلام مي باشد.
تکامل ابتدای کودکی یکی از حیطه های اولویت دار رویکرد تعیین کننده های اجتماعی سلامت است ، که به تاثیر عوامل اجتماعی از قبیل شغل، درآمد، تحصیلات و جنسیت بر سلامت تاکید دارد.
اعتقاد بر این است که برنامه ریزی های طولانی مدت و متعهدانه در این حیطه می تواند منجر به بهبود عدالت و کاهش نابرابری در طول نسل ها گردد.
منبع: کتاب مراقبت و تکامل دوران ابتدای کودکی با تشکر از دکتر فریبا حیدری کارشناس بهداشت خانواده