اگر شما هم با رايانه سر و كار داريد كه موجب مي‌شود ساعات زيادي را پشت ميز كارتان بگذرانيد، احتمال اينكه در پايان روز در ناحيه پشت و گردن احساس گرفتگي يا درد داشته باشيد، زياد خواهد بود. دليل اين حس پيري و از كار افتادگي نمي‌باشد. كودكان دبستاني و راهنمايي هم در صورتي كه مدت زيادي پشت ميز يا مقابل رايانه بنشينند و يا در حال انجام تكاليف خود باشند دچار چنين مشكلي مي‌شوند. در واقع نشستن در مقابل رايانه تبديل به شيوه‌اي از زندگي امروزي شده.
فن‌آوري رايانه در عين اينكه بازدهي و توانايي ادارات را تا حد فراواني تشديد كرده، عوارضي در نواحي گردن و پشت و شانه‌هاي كاربران آن هم ايجاد كرده است.
البته قابل توجه است كه عوارضي هشدار دهنده‌ي جدي‌تري مثل خواب رفتگي يا بي‌حسي نشان دهنده‌ي مشكلات جدي و مزمن‌تري هستند كه در اثر جدي نگرفتن دردهاي كوچك در طول زمان ايجاد شده‌اند. اشكال در ابتدا به صورت يك درد يا گرفتگي بروز مي‌كند كه چند روز دوام مي‌آورد و ظاهراً دليل خاصي هم ندارد. گاهي اوقات مشكل به صورت يك حس ناراحتي كلي و خستگي بدن و مفاصل خواهد بود و اكثراً موقع خواب توجه فرد را به خود جلب مي‌كند، يعني زماني كه در حال آرامش بوده و بيشتر متوجه بدن خود هستند. همچنین رابطه‌ي معني داري بين خطر ابتلا به آب سياه چشم «گلوكوم» و نزديك بيني با افراد كه مدت‌هاي زيادي با رايانه كار مي‌كنند، وجود دارد.
مهمترین علائم مشکلات چشمی کاربران رایانه خستگی چشم، خشکی چشم، سوزش و اشک ریزی و تاری دید می باشد.
با هدف پیشگیری از عوارض و بیماری های ناشی از کار با رایانه از وسایل با طراحی ارگونومیک استفاده نمایید و در خرید موارد ذیل مد نظر قرار گیرد :
- مشخصات صندلی مورد استفاده جهت کار با کامپیوتر
-چرخان، دارای پایه ای محکم و پشتی مناسب باشد و از هر نظر ( زوایا و فواصل) قابل تنظیم باشد
- از پشتی با زاویه 105- 90 نسبت به سطح افق و قابل تنظیم استفاده نمایید
- سطح کار و دسته صندلی بالاتر از ارتفاع آرنج نباشد چون سبب بالا آوردن دست ها و افزایش استرس بر روی مفاصل شانه و ماهیچه های دست و گردن می شود
-سطح صفحه کلید، هم ارتفاع با دسته صندلی و آرنج باشد و مچ ها به طور عادی روی صفحه کلید ها قرار گیرد به طوری که هنگام کار ساعد ها تقریباً موازی با افق قرار گرفته و زاویه بین مچ دست و ساعد 5 تا 10 درجه باشد
- طول تشک صندلی 38 تا 43 سانتی متر و عرض آن 45 سانتی متر باشد و ضخامت تشک در حدود 4 تا 5 سانتی متر باشد. لبه جلوی صندلی گرد و لبه بیرونی آن نرم باشد
- زاویه پشتی با تشک صندلی حداقل 95 تا 105 درجه باشد به هر حال پشتی صندلی باید طوری تنظیم شود تا از مهره های کمری محافظت کند
- ارتفاع صندلی باید قابل تنظیم باشد به طوریکه پا کاملاً روی زمین یا زیرپایی قرار گیرد . در صورتی که فرد از صندلی یا نشیمنگاه نامناسب استفاده نماید به طوری که قسمت پشت زانو با لبه جلوی صندلی فشرده شود این تماس و فشارها به گذشت زمان باعث ورم وایجاد اختلال در عصب سیاتیک می گردد
2- مشخصات میز کامپیوتر
- ارتفاع سطح میز باید مناسب بوده و فضای کافی برای تمام وسایل کار بر روی میز وجود داشته باشد این فضا برای وظایفی مانند نوشتن و یا کنترل کامپیوتر و همچنین برای قرار دادن اشیایی مانند کتاب،کاغذ و.... در ننظر گرفته شده است
- سطح زیر میز باید به گونه ای باشد که اپراتور مجبور به جمع نمودن پاها در زیر میز نشود
- قرار دادن و انبار کردن اشیا ء در زیر میز جایز نیست
- میز کار باید طوری قرار گیرد که پنجره در کنار شما قرار گیرد به عبارتی امتداد مانیتور با پنجره زاویه 90 درجه بسازد
- میز باید طوری قرار گیرد که لامپ های سقف در طرفین اپراتور قرار گیرند و نور مستقیماً به طرف اپراتور نباشد
- میز کار باید دارای لبه دوار با کمی شیب به طرف پایین باشد که از برخورد پشت دست با لبه آن جلوگیری گردد.
سایر موارد قابل توجه کاربران رایانه
- فاصله‌ي 60 - 70 سانتيمتر چشم با مانيتور حفظ شود
- استفاده از مانيتورهاي LSD يا فلاتروم باعث كاهش بسيار زياد اشعه و در تنيجه آسيب ديدگي چشم مي شود
- سعي كنيد صفحه كليد را تا حد امكان بالا بياوريد تا مجبور نشويد ساعات طولاني به پائين نگاه كنيد و مدام صاف نشستن را به خود يادآور شويد «يك يادداشت روي صفحه مانيتور براي يادآوري خود نصب كنيد
- به هنگام كار با lab top از طولاني قرار دادن دستگاه روي زانو يا پاهاي خود به علت پيشگيري از عوارض گردني و پشت جداً خودداري كنيد و به هنگام كار با رايانه قوز نكنيد و پشت خود را راست نگه و كاملاً به پشت صندلي بچسبانيد
- استراحت و حركات كششي بهترين راه مقابله با دردهاي اين چنيني هستند.و مدام به خود يادآوري كنيد در بين كار استراحت داشته باشيد
- اگر بتوانيد هر 15 دقيقه حركات كششي هم به عضلات خود بدهيد ايده‌آل است در غير اين صورت هر 45 دقيقه از جاي خود بلند شويد، چند دقيقه راه برويد و كششي به عضلات خود بدهيد
- سعي كنيد به طور ارادي پلك بزنيد يا در صورت داشتن مشكل شديد چشمي از قطره‌هاي اشك مصنوعي استفاده نمائيد
- بهتر است از عينك‌هاي مخصوص استفاده شود و در اين صورت حتماً با چشم پزشك خود مشورت كنيد.
فروزان خانی
کارشناس بهداشت حرفه ای معاونت بهداشتی