مدیر گروه مبارزه با بیماری‌های واگیر دانشگاه تشریح کرد:
تاریخچه و وضعیت پشه آئدس در کشور
مدیر گروه مبارزه با بیماری‌های واگیر دانشگاه، در توضیح سابقه حضور پشه آئدس در کشور گفت: این پشه در کشورهای همسایه ازجمله پاکستان، عراق، کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین در برخی کشورهای جنوب شرق آسیا به فراوانی وجود دارد و در سال ۱۳۹۸ برای نخستین‌بار ردپای این پشه در ایران و در استان بوشهر مشاهده شد و از آن زمان تاکنون تعداد استان‌ها و شهرهای درگیر، روند افزایشی داشته است.
دکتر سعید صحبتی افزود: در استان‌های هرمزگان و سیستان و بلوچستان، به‌ویژه شهر چابهار، موارد متعدد صید پشه گزارش شده که همگی از نوع آئدس اجیپتی بوده‌اند؛ پشه‌ای که قادر است بیماری‌های خطرناک مانند تب دنگی، چیکونگونیا، زیکا و تب زرد را منتقل کند. تاکنون نیز مواردی از بیماری تب دنگی در بندرعباس، بندرلنگه و چابهار گزارش شده است.
وی ادامه داد: نوع دیگری از پشه آئدس به نام آلبوپیکتوس در استان‌های شمالی از جمله گلستان، اردبیل و بخش‌هایی از آذربایجان شرقی صید شده که تاکنون منجر به بروز بیماری نشده است.
وضعیت پشه آئدس در استان کرمان
دکتر صحبتی اظهار داشت: خبر جدید و نگران‌کننده این است که حدود یک ماه پیش، پشه آئدس اجیپتی در شهر جیرفت صید شد و با این اتفاق، استان کرمان نیز در فهرست استان‌های آلوده قرار گرفت.
وی افزود: نوع دیگری از پشه آئدس نیز در شهرستان ارزوئیه، در بخش صوغان، شناسایی شد که از نوع ویتاتوس و غیر بیماری‌زا بوده است.
خصوصیات پشه آئدس
به گفته دکتر صحبتی، پشه آئدس به‌دلیل خطوط راه‌راه سفید و سیاه روی بدنش با نام «پشه ببری آسیایی» شناخته می‌شود. این پشه معمولاً در مناطق گرم و مرطوب و مکان‌هایی با آب راکد فراوان زندگی می‌کند.
تفاوت پشه آئدس با سایر پشه‌ها
مدیر گروه مبارزه با بیماری‌ها با اشاره به تنوع گونه‌های پشه گفت: بسیاری از پشه‌ها برای انسان خطرناک نیستند، اما برخی از آنها بیماری‌زا بوده و بیماری‌های منتقله توسط ناقل یا وکتوربُرن را منتقل می‌کنند.
وی افزود: در ایران سه گروه مهم از پشه های ناقل وجود دارد:
• پشه خاکی (ناقل سالک و کالازار)
• پشه آنوفل (ناقل مالاریا)
• پشه آئدس (ناقل تب دنگی، چیکونگونیا، زیکا و تب زرد)
دکتر صحبتی در توضیح تفاوت‌های رفتاری گفت: پشه آنوفل معمولاً تنها یک‌بار در شبانه‌روز و اغلب از غروب آفتاب به بعدگزش انجام می‌دهد، اما پشه آئدس بزرگ‌تر بوده و می‌تواند در طول یک شبانه‌روز از چندین فرد خونخواری کند. که این ویژگی خطر انتقال بیماری را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.
وی افزود: گزش پشه آئدس معمولاً دردناک است، زیرا خرطوم محکم و آرواره‌های قوی دارد، در حالی‌که گزش پشه آنوفل و پشه خاکی اغلب بدون درد است و فرد ممکن است متوجه گزش نشود.
این مسئول ادامه داد: پشه آئدس آلوده به تب دنگی می‌تواند هنگام تخم‌گذاری ویروس را به نسل بعد منتقل کند؛ بنابراین انتقال عمودی در این پشه وجود دارد و ممکن است پشه از بدو تولد آلوده باشد.
دما و فصل فعالیت پشه آئدس
دکتر صحبتی توضیح داد: در مناطق سردسیر، مانند شمال استان، فعالیت پشه آئدس معمولاً از اسفند تا آبان مشاهده می‌شود؛ اما در مناطق گرمسیر و ساحلی، این پشه در تمام طول سال فعال است. تخم این پشه نیز می‌تواند تا یک سال در محیط زنده بماند و با فراهم شدن شرایط مناسب فعال شود.
به گفته وی، بهترین دمای رشد پشه آئدس بین ۲۰ تا ۳۲ درجه سانتی‌گراد است؛ به همین دلیل در مناطق گرمسیر، فعالیت این پشه در فصل پاییز بیشتر از تابستان است، زیرا دمای بالا در تابستان (حدود ۴۰ درجه) فعالیت آن را کاهش می‌دهد.
محل‌های رشد و تکثیر پشه آئدس
مدیرگروه بیماری‌ها با اشاره به چرخه زندگی پشه گفت: سه مرحله ابتدایی زندگی پشه (تخم، لارو و شفیره) در آب سپری می‌شود، بنابراین این پشه عملاً آبزی محسوب می‌شود.
وی افزود: پشه آئدس به آب‌های راکد و شیرین علاقه دارد و حوضچه‌ها، استخرها، سینی زیر کولر، لاستیک‌های فرسوده، قوطی‌های دورریز، چاله آسانسورها و حتی مخازن بسیار کوچک آب ـ تا اندازه دو قاشق چای‌خوری ـ می‌توانند محل رشد آن باشند. همچنین این پشه جذب لاستیک‌های خودرو به‌دلیل رنگ و بوی خاص آنها می‌شود.
علائم احتمالی گزش پشه آئدس آلوده
به گفته دکتر صحبتی، به دلیل نفوذ عمیق قطعات دهانی پشه، گزش پشه آئدس معمولاً دردناک است. پس از گزش، یک دوره نهفتگی ۱ تا ۲ هفته‌ای وجود دارد و سپس علائم بیماری مانند تب و دردهای شدید استخوانی بروز می‌کند.
بیماری‌های منتقله توسط پشه آئدس
دکتر صحبتی چهار بیماری اصلی منتقل‌شونده توسط این پشه را معرفی کرد:
۱. تب دنگی (شایع‌ترین بیماری): تب طولانی، درد شدید عضلانی و استخوانی (ملقب به «تب استخوان‌شکن»)، تهوع، اسهال، سردرد و در موارد شدید خونریزی ناشی از کاهش پلاکت.
۲. چیکونگونیا: تب طولانی‌مدت، دردهای شدید عضلانی و اسکلتی که حتی موجب خمیده شدن کمر بیمار می‌شود. در موارد شدید می‌تواند منجر به خونریزی و مرگ شود.
۳. زیکا: عامل ایجاد ناهنجاری‌های مادرزادی در جنین و تولد نوزاد با عقب‌ماندگی‌ها و ناهنجاری‌های متعدد.
۴. تب زرد: یکی از بیماری‌های ویروسی خطرناک منتقل‌شونده توسط پشه آئدس.
راه‌های پیشگیری و کنترل پشه آئدس
دکتر صحبتی با تأکید بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی گفت: با وجود اینکه در استان هنوز موارد گسترده‌ای از صید پشه گزارش نشده، باید آمادگی را افزایش داده و آگاهی‌بخشی از طریق رسانه‌ها تقویت شود.
وی راهکارهای کاهش احتمال گزش را شامل موارد زیر دانست:
• نصب توری بر پنجره‌ها و درب‌ها
• استفاده از پشه‌بند (به‌ویژه نوع آغشته به حشره‌کش)
• پوشیدن لباس‌های پوشیده
• پرهیز از لباس‌های آستین‌کوتاه و شلوارک
• استفاده از مواد دافع حشرات مانند اسپری، پماد یا قلم‌های دافع (با اثر ۲۴ ساعته تا یک‌هفته‌ای)
وی همچنین بر اهمیت بهسازی محیط تأکید کرد و خشک‌کردن آب‌های راکد، ساماندهی سینی گلدان‌ها، رفع نشتی شیرهای آب، جمع‌آوری زباله‌ها و لاستیک‌های فرسوده را از مهم‌ترین اقدامات دانست.
دکتر صحبتی افزود: شهرداری‌ها و شرکت آب و فاضلاب نیز با اصلاح شبکه‌های آبرسانی و رفع نشتی‌ها نقش مهمی در کنترل این پشه دارند.
وی درباره کنترل در مناطق آلوده گفت: در مناطق با صید مثبت، حفاظت فردی ضروری است و سمپاشی و مه‌پاشی تخصصی در سه نوبت می‌تواند جمعیت پشه و خطر انتقال بیماری را کاهش دهد.
توصیه پایانی
دکتر سعید صحبتی در پایان گفت: با توجه به اینکه تب دنگی در حال حاضر در چند شهر از جمله بندرعباس، چابهار و بندرلنگه گزارش شده است، افرادی که به این مناطق سفر می‌کنند و پس از بازگشت دچار علائم تب و دردهای استخوانی می‌شوند باید سابقه سفر خود را به پزشک اطلاع دهند تا احتمال ابتلا به تب دنگی در روند تشخیص مورد توجه قرار گیرد.
دکتر صحبتی همچنین توصیه کرد: در صورتی که افراد دچار گزش‌های غیرمعمول و دردناک می‌شوند، به‌ویژه اگر این گزش‌ها همراه با تورم، تب، درد استخوانی یا علائم عمومی باشد، لازم است موضوع را در اسرع وقت به مراکز بهداشت محل سکونت خود اطلاع دهند تا بررسی‌های لازم انجام و در صورت نیاز اقدامات کنترل و مداخله سریع صورت گیرد.
وی تأکید کرد که گزارش‌دهی مردمی نقش مهمی در شناسایی زودهنگام و پیشگیری از گسترش بیماری دارد.انتهای_پیام/ حدیث امینی