سلامت روان؛ از مدیریت هیجان تا تحکیم بنیان خانواده
به گزارش روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان بردسیر، دکتر گلکار با تأکید بر اهمیت سلامت روان در زندگی فردی و اجتماعی اظهار داشت: سلامت روان صرفاً به معنای نداشتن اختلال روان‌پزشکی نیست، بلکه توانایی مواجهه با چالش‌های زندگی، مدیریت هیجانات، برقراری ارتباط مؤثر با دیگران و حفظ عملکرد مناسب در موقعیت‌های مختلف را نیز شامل می‌شود.
وی افزود: عواملی مانند فشارهای اقتصادی و شغلی، مشکلات ارتباطی، اختلافات خانوادگی، تنهایی و نگرانی نسبت به آینده می‌توانند زمینه‌ساز بروز یا تشدید مشکلات روانی شوند. از این‌رو، افزایش آگاهی عمومی، آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت حمایت اجتماعی و مراجعه به‌موقع به متخصصان، نقش مهمی در حفظ سلامت روان جامعه دارند.
افسردگی؛ شناخت نشانه‌ها و ضرورت مراجعه به‌موقع
این روان‌پزشک با اشاره به اهمیت شناسایی زودهنگام افسردگی بیان کرد: افسردگی فراتر از ناراحتی موقت یا احساس غمگینی است و ممکن است با نشانه‌هایی مانند خلق پایین و مداوم، کاهش علاقه به فعالیت‌های روزمره، اختلال خواب، کاهش انرژی، مشکلات تمرکز، احساس بی‌ارزشی و تغییر اشتها همراه باشد.
دکتر گلکار ادامه داد: اگر این علائم تداوم پیدا کنند یا عملکرد فرد را در محیط خانواده، کار و اجتماع مختل سازند، ارزیابی تخصصی ضروری است. برخورداری از خواب منظم، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، ارتباط با افراد حمایتگر و پرهیز از انزوای اجتماعی می‌توانند در حفظ سلامت روان مؤثر باشند؛ با این حال، این اقدامات جایگزین درمان تخصصی افسردگی نیستند.
وی تأکید کرد: سرزنش کردن افراد مبتلا به افسردگی، توصیه به پنهان کردن احساسات یا تلقی بیماری به‌عنوان ضعف اراده، کمکی به بهبود آنان نمی‌کند. حمایت خانواده و پیگیری درمان تحت نظر روان‌پزشک یا روان‌شناس، می‌تواند مسیر بهبودی را هموارتر کند.
توجه به نشانه‌های هشدار؛ اقدامی مهم در پیشگیری از بحران‌های روانی
دکتر گلکار با تأکید بر اهمیت توجه به تغییرات رفتاری افراد اظهار داشت: گاهی افراد در مواجهه با فشارهای شدید زندگی، احساس ناامیدی، تنهایی، بی‌ارزشی یا ناتوانی در حل مشکلات را تجربه می‌کنند. در چنین شرایطی، اطرافیان باید تغییرات رفتاری و عاطفی فرد را جدی بگیرند و از قضاوت، سرزنش یا کوچک شمردن مشکلات او بپرهیزند.
وی افزود: گوش دادن با همدلی، فراهم کردن فرصت گفت‌وگو، نشان دادن حمایت و کمک به فرد برای دسترسی به خدمات تخصصی، از اقدامات مهم در این شرایط است. عباراتی مانند «من در کنارت هستم»، «می‌خواهم حرف‌هایت را بشنوم» و «برای پیدا کردن راه‌حل با هم اقدام می‌کنیم» می‌توانند احساس حمایت و تعلق را تقویت کنند.
این روان‌پزشک خاطرنشان کرد: اگر فرد از ناامیدی شدید، بی‌ارزشی یا ناتوانی در ادامه زندگی سخن می‌گوید، نباید این صحبت‌ها را صرفاً واکنشی گذرا تلقی کرد. در چنین شرایطی، دریافت ارزیابی تخصصی ضروری است و در صورت وجود خطر فوری برای جان فرد، باید او را تنها نگذاشت و فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
مدیریت خشم؛ مهارتی ضروری برای زندگی فردی و خانوادگی
وی در ادامه با اشاره به نقش کنترل خشم در پیشگیری از تعارضات خانوادگی و اجتماعی گفت: خشم هیجانی طبیعی است، اما نحوه ابراز آن می‌تواند سازنده یا آسیب‌زا باشد. واکنش‌های تکانشی، فریاد زدن، توهین، تهدید و رفتارهای پرخاشگرانه معمولاً مشکلات را پیچیده‌تر می‌کنند و به روابط بین‌فردی آسیب می‌رسانند.
دکتر گلکار افزود: نخستین گام در مدیریت خشم، شناخت نشانه‌های اولیه آن مانند افزایش ضربان قلب، تنش عضلانی، بالا رفتن صدا و احساس نیاز به واکنش فوری است. در این مرحله، توقف موقت بحث، تنفس آرام، فاصله گرفتن کوتاه از موقعیت تنش‌زا و ادامه گفت‌وگو پس از بازگشت آرامش، می‌تواند از تشدید تعارض جلوگیری کند.
وی تصریح کرد: افراد باید بیاموزند به‌جای سرزنش دیگران، احساسات و خواسته‌های خود را به شیوه‌ای روشن و محترمانه بیان کنند. همچنین، در مواردی که خشم به پرخاشگری مکرر، تهدید یا خشونت منجر می‌شود، دریافت کمک تخصصی اهمیت ویژه‌ای دارد.
همسرداری موفق؛ از گفت‌وگوی مؤثر تا حل تعارض
این روان‌پزشک با تأکید بر نقش مهارت‌های ارتباطی در استحکام خانواده بیان کرد: اختلاف‌نظر در زندگی مشترک طبیعی است؛ آنچه اهمیت دارد، شیوه مواجهه زوجین با اختلافات است. زوج‌هایی که مهارت گفت‌وگوی مؤثر، گوش دادن فعال و حل مسئله را فرا می‌گیرند، معمولاً توانایی بیشتری برای مدیریت تعارضات دارند.
وی ادامه داد: بیان روشن نیازها، پرهیز از تحقیر و مقایسه، احترام به تفاوت‌های فردی، تقسیم مسئولیت‌های خانوادگی و اختصاص زمان مناسب برای گفت‌وگو و تعامل عاطفی، از اصول مهم زندگی مشترک سالم هستند.
دکتر گلکار خاطرنشان کرد: بهتر است زوجین مسائل حساس را در زمان آرامش مطرح کنند و به‌جای تمرکز بر مقصر دانستن یکدیگر، برای یافتن راه‌حل مشترک تلاش کنند. در صورت تکرار اختلافات شدید، کاهش صمیمیت یا ناتوانی در حل مسائل، مراجعه به مشاور خانواده می‌تواند به بهبود روابط کمک کند.
فرزندپروری صحیح؛ سرمایه‌گذاری برای سلامت روان نسل آینده
دکتر گلکار در بخش دیگری از این گفت‌وگو، خانواده را نخستین محیط یادگیری مهارت‌های عاطفی و اجتماعی کودکان دانست و اظهار داشت: کودکان علاوه بر نیازهای جسمی، به امنیت عاطفی، محبت، احترام و توجه مستمر والدین نیاز دارند. شیوه رفتار والدین با یکدیگر و با فرزندان، تأثیر مهمی بر شکل‌گیری احساس ارزشمندی، اعتمادبه‌نفس و توانایی مدیریت هیجانات در کودکان دارد.
وی افزود: فرزندپروری مؤثر بر پایه محبت، قاطعیت و ثبات در تعیین حدود رفتاری استوار است. والدین باید ضمن تعیین قوانین روشن و متناسب با سن فرزند، از تنبیه تحقیرآمیز، تهدید، مقایسه با دیگران و برچسب زدن به شخصیت کودک خودداری کنند.
این روان‌پزشک ادامه داد: تشویق رفتارهای مطلوب، اختصاص زمان باکیفیت به فرزندان، گوش دادن به نگرانی‌های آنان، آموزش حل مسئله و الگوسازی رفتارهای مناسب، از مهم‌ترین راهکارهای تقویت سلامت روان کودکان و نوجوانان است. همچنین، تغییرات پایدار در خواب، خلق‌وخو، روابط اجتماعی یا عملکرد تحصیلی فرزندان باید مورد توجه قرار گیرد و در صورت تداوم یا شدت یافتن، از متخصصان کمک گرفته شود.
مراجعه به متخصص؛ اقدامی مسئولانه برای حفظ سلامت روان
دکتر گلکار در پایان با تأکید بر ضرورت کاهش انگ اجتماعی مرتبط با مشکلات روانی اظهار داشت: مراجعه به روان‌پزشک یا روان‌شناس نباید به‌عنوان نشانه ضعف یا ناتوانی تلقی شود. همان‌طور که برای بیماری‌های جسمی به دنبال تشخیص و درمان هستیم، مشکلات روانی نیز به توجه، ارزیابی علمی و در صورت نیاز، درمان مناسب احتیاج دارند.
وی افزود: تداوم اضطراب و غمگینی، اختلال خواب، خشم کنترل‌نشده، مشکلات جدی در روابط خانوادگی و تغییرات قابل توجه در رفتار، از جمله مواردی هستند که می‌توانند ضرورت دریافت خدمات تخصصی را مطرح کنند. اقدام زودهنگام، علاوه بر کمک به فرد، می‌تواند از تشدید مشکلات و تأثیر منفی آن‌ها بر اعضای خانواده نیز جلوگیری کند.
این روان‌پزشک در پایان خاطرنشان کرد: ارتقای سلامت روان، مسئولیتی مشترک میان خانواده‌ها، مراکز ارائه‌دهنده خدمات سلامت و جامعه است. با افزایش آگاهی، تقویت همدلی، آموزش مهارت‌های زندگی و فراهم کردن امکان دسترسی به خدمات تخصصی، می‌توان در مسیر ایجاد خانواده‌هایی سالم‌تر و جامعه‌ای برخوردار از آرامش و حمایت بیشتر گام برداشت.