معمولاً از سالمندان بعنوان شهروندان ارشد(Seniors ) جوامع نام برده می­شود. سالمندی دوره کمال، پرباری و بلندای زندگی است. در عرفان، از پیر بعنوان انسانی کامل و واصل به حقایق و عارف به دقایق که مسولیت راهبری طالبان و سالکان راه حقیقت را به عهده داشته و دارد، یاد می­شود. تاریخ ایران نیز گواه جایگاه ویژه سالمندان در گذار زمان می­باشد بطوریکه در دوره سلجوقیان، طبقه­ای بنام اتابکان ایجاد شد. آنان علیرغم کاهش عملکرد فیزیولوژیک، قادر به ایفای نقش­های مهم و حیاتی در جوامع می­باشند که شامل فعالیت­های داوطلبانه، انتقال اطلاعات و تجربیات و سایر فعالیت­های انتفاعی می­شود. بهره­مندی از این خدمات تنها در صورتی میسر می­گردد که سالمندان از سلامت خوبی برخوردار باشند و یا اینکه جوامع نیازهای آنها را جهت برآورد سازی در نظر بگیرند.

جهان بسرعت بسوی ‌پيری ‌پيش می­رود تخمین زده می­شود، میزان جمعیت سالمند از 11درصد در سال 2006 به دو برابر (22درصد) در سال 2050 برسد. در سال 2000 میلادی، جمعیت سالمند جهان، حدود 600 میلیون نفر بود که تا سال 2025 به 2/1 میلیارد و در سال 2050 به حدود 2 میلیارد نفر خواهد رسید. بعلاوه بیش ا ز نیمی از جمعیت جهان در سال 2007 شهرنشینی را تجربه نموده و انتظار می­رود تا سال 2030، دو سوم ساکنین کره زمین در شهرها زندگی نمایند. این روند در کشورهای در حال توسعه با سرعت بسیار زیادی رخ می­دهد. هم اکنون تعداد سالمندان ساکن در کشورهای در حال توسعه، دو برابر کشورهای پيشرفته بوده و تخمین زده می­شود در سال 2050، 80درصد جمعیت سالمند جهان، متعلق به مناطق کمتر توسعه یافته باشد بطوریکه در کشورهای در حال توسعه، از 56 میلیون در سال 2000 به بیش از 908 میلیون در سال 2050 خواهد رسید، لذا تمرکز جمعیت  سالمند در شهرها چشمگیر خواهد بود. امروزه در جوامع پيشرفته حدود 75درصد سالمندان در شهرها سکونت دارند که این میزان تا سال 2015 به 80درصد خواهد رسید.

در این میان، ایران مرحله انتقال ساختار سنی جمعیت از جوانی به مرحله رو به سالمندی را تجربه می­کند. استاندارد سازمان بهداشت جهانی برای سالمندی، 60 سالگی است اما واقعیت اینست که سن تقویمی، شاخصی دقیق برای تغییراتی که همراه با سالمندی رخ می­دهد، محسوب نمی­شود چرا که تفاوت­های بسیار قابل توجهی در وضعیت سلامت، میزان مشارکت و سطوح وابستگی و استقلال در میان افراد سالمند در سنین یکسان مشاهده می­شود(زندی، 1384). طبق سرشماری 1385، حدود 27/7درصد جمعیت کشور را افراد 60 سال و بیشتر تشکیل می­دهند که حدوداً 5 میلیون و صد و بیست هزار نفر را شامل می­شود. بر اساس تعریف سازمان ملل متحد، کشوری که بیش از 7درصد کل جمعیتش سالمند باشد، در مرحله رو به سالمندی است. انتظار می­رود امسال( 1390) برای اولین بار، جمعیت سالمند کشور با جمعیت کودکان زیر 5 سال برابر شود و در سال­های بعد از آن‌ پيشی گیرد.  تخمین زده می­شود در سال 2050، حدود یک چهارم از جمعیت کشورمان را سالمندان تشکیل دهند.

چالش­های سالمندی در ایران

نیازمندی­های عمده سالمندان ایران شامل: خدمات بهداشت و درمان 5/59 درصد، مسکن 17 درصد، مشکل ­پذیرش اجتماعی 2/7 درصد، رفع تنهایی 2/16 درصد و عدم درآمد کافی 62 درصد برآورد شده است.

در بررسي شيوع شكايات و بيماري­هاي مزمن سالمندان، بيماري­هاي عضلانی-اسكلتي و قلبي-عروقي 7/41 درصد،  سوء تغذيه 3/68 درصد، 2/34درصد افسردگي شديد، 1/44 درصد افسردگي متوسط، 5درصد اختلال شناختي شديد،5/47 درصد اختلال شناختي متوسط و 30 درصد اختلال شناختی خفیف، بالاترين اختلالات را در جمعيت سالمندان ايراني به خود اختصاص مي دهند.

زندگي در تجرد يا تنهايي، اعتياد به مواد مخدر و فقدان فعاليت منظم بدني بر شدت ناتواني سالمندان می­افزاید. سه عامل نياز به كمك، محل زندگي و داشتن يا نداشتن فعاليت منظم بدني بيشترين ارتباط را با ناتواني سالمندي دارند.

طیق آمار ارائه شده، 60 درصد کل حوادث مربوط به سالمندان کشور در خانه­ها، راه پله­ها، آشپزخانه و سرويس­های بهداشتي در سطح شهر اتفاق مي­افتد و بيشترين سهم، مربوط به وقايع سقوط است. میزان سقوط در سالمندان، بین 45-35 درصد در افراد بالای65 سال و 60-50 درصد در سالمندان بالای75 سال می­باشد، که بدليل عوامل فیزیولوژیکی، عضلانی اسکلتی و عوامل محیطی خارجی رخ می­دهد. فردی که در معرض سقوط قرار دارد، دچار عدم اطمینان و وابستگی در انجام فعالیت­های روزمره خود می­گردد و به مرور به محدودیت­های بیشتر حرکتی و روانی- عاطفی مبتلا می­گردد. از این­رو، حفظ استقلال در زندگی یکی از اولویت­های مهم در مراقبت از افراد سالمند می­باشد.

انجام ورزش و داشتن فعالیت بدنی در سالمندی ضروری است چرا که انرژی بدون فعالیت و کار، بسیار زود تحلیل می­رود. فعاليت بدني منظم مي­تواند ناتواني را به تاخير اندازد.

مشکلات روانی و عاطفی سالمندان از دیگر عوامل کاهش دهنده کیفیت زندگی سالمندان می­باشد. افسردگي، شايع­ترين اختلال رواني در بين سالمندان است. حدود 15درصد از جمعیت بالای 65 سال، نشانه­های آشکاری از افسردگی را بروز می­دهند که حدود 2درصد آنها به سمت افسردگی شدید پيشرفت می­نماید. اختلالات شناختی یکی دیگر از مشکلات شایع دوران سالمندی است، بطوری که حدود 35 درصد سالمندان، درجات مختلف آن را نشان می­دهند و آلزایمر مرحله پيشرفته این اختلال می­باشد. احساس بيهودگي و افسردگي در ميان سالمندان ساکن در کلان­شهرها بيشتر از ساكنان شهرهاي کوچک است زیرا روابط افراد سطحي­تر و كمتر است. از طرفی، زندگي در فضاي آپارتماني، شيوه برخورد افراد با سالمندان را تحت الشعاع قرار مي­دهد. از این­رو ميزان ارتباطات اجتماعي و شبكه­هاي حمايتي اثر زيادي بر سلامت و توانايي سالمندان در زندگي روزمره دارد، كانونهاي سالمندی در این راستا و به منظور تسهيل حضور اجتماعي بازنشستگان در شهرهای مختلف کشور شکل گرفته­اند. اما لزوم تاسیس فراگیر باشگاههاي جامع سالمندي  با هدف ارائه خدمات فرهنگی، آموزشی، کارگاهی، ورزشی و با امکانات خدمات درمانی بشدت مطرح می­باشد.

سالمندان تنها

آمارها نشان می‌دهد که حدود ۷ درصد سالمندان کشور به تنهایی زندگی می‌کنند، ۳۰ درصد با فرزندان و ۷۰ درصد با همسر و فرزندانشان زندگی می‌کنند اما میزان زندگی تنها در بین زنان سالمند ۸/۱۲ درصد و در بین مردان سالمند ۸/۲ درصد است یعنی ۷۸ زن در مقابل ۲۲ مرد سالمند مجرد هستند.

تعداد مردان و زنان سالمند مجرد را به ترتیب ۱۶ هزار و ۳۶۳ و ۳۰ هزار و ۳۸۷ نفر برآورد می‌شود متاسفانه در بین بیش از ۲۵ درصد زنان و حدود ۱۸ درصد مردان سالمند مجرد مشکلات عاطفی و روانی وجود دارد.

زنان سالمند به دلیل آن که معمولا خانه دار بوده‌اند و درصد بیسوادی آنها از مردان بیشتر است، زودتر خانه‌نشین شده و در نتیجه از آنجا که وابستگی آنها به خانواده بیشتر بوده و سیستم اجتماعی نیز چندان اجازه معاش در اجتماع را نداده است، با مرگ همسر و تجرد یا نداشتن خانواده در دوران سالمندی بیشتر دچار مشکلات می‌شوند.
تحقیقات نشان می‌دهد که ۴۳ درصد زنان در برابر ۴۰ درصد مردان سالمند از مشکلات حرکتی و جسمانی رنج می‌برند و مصرف دارو و آرام بخش در زنان و مردان سالمند به ترتیب بیش از ۴۶ و ۳۴ درصد بوده است.

از آنجا که زنان سالمند مستمری و درآمد مشخصی نداشته و به منابع اجتماعی نیز دسترسی کمتری دارند، حتی بیماری‌های حرکتی و جسمانی نیز در آنها بیشتر مشاهده می‌شود. نتایج تحقیقی بر روی سالمندان زن که با دختران معلول ذهنی جوان نگهداری می‌شدند، نشان داده است که طول عمر و احساس رضایت خاطر زنان سالمند به جهت همجواری با دختران جوان افزایش بیشتری داشته است.

ازدواج مجدد، زندگي مشترك و داشتن همدم و مونس نقش تعيين‌كننده‌اي در ارتقاي سلامت و طول عمر سالمندان داشته و سبب كاهش خطر افسردگي، انزوا، مصرف دارو و ساير مشكلات آنها مي‌شود. بررسي‌ها نشان مي‌دهد حدود 90 درصد مردان سالمند داراي همسر و در مقابل تنها 48 درصد زنان، همسر دارند. 5‌/‌14 درصد سالمندان نيز به تنهايي زندگي مي‌كنند. بنابراين درصد زنان سالمندي كه تنها زندگي مي‌كنند به‌طور قابل ملاحظه‌اي بيش از مردان است و اين ارقام در شهر و روستا و با جنسيت بسيار متفاوت است به اين ترتيب كه 8‌/‌1 درصد مردان شهري و 2‌/‌4 درصد مردان روستايي تنها هستند در مقابل 6‌/‌12 درصد زنان شهري و 5‌/‌16 درصد زنان روستايي تنها هستند. اين وضعيت با توجه به تغيير ساخت خانواده در ايران و كاهش حمايت‌هاي سنتي وضعيت دشواري را پيش روي سالمندان قرار داده است.

در بسياري از جوامع، از جمله كشور ما مهم‌ترين مشكل سالمندان مسايل اقتصادي و مشكلات مربوط به كسب درآمد است. در سال 1385 از مجموع جمعيت 65 ساله و بيشتر،33 درصد از نظر اقتصادي فعال بوده‌اند. در حالي كه در سرشماري سال 1375، 2‌/‌34 درصد از نظر اقتصادي فعال بوده‌اند كه از مجموع افراد فعال 93 درصد شاغل بخش خصوصي و 5 درصد مزدبگير بخش عمومي و 2 درصد اظهارنكرده بودند. از اين تعداد، 95 درصد مردان سالمند و 5 درصد زنان سالمند شاغل هستند .

همان‌طور كه ملاحظه مي‌شود فعاليت اقتصادي در اين گروه نسبت به 10 سال قبل 5‌/‌1 درصد كاهش پيدا كرده است. همچنين درصد اشتغال در مردان سالمند بسيار بالاتر از زنان سالمند است. وضعيت اشتغال سالمندان نه تنها در دو جنس متفاوت است بلكه در شهر و روستا نيز تفاوت‌هاي قابل ملاحظه‌اي ديده مي‌شود، به‌طوري كه در شهر، 43 درصد سالمندان مرد شاغل، 36 درصد بيكار با درآمد و 21 درصد بيكار بدون درآمد هستند. در مقابل در مردان روستايي 65 درصد شاغل، 16 درصد بيكار با درآمد و 19 درصد بيكار بدون درآمد هستند. در شهر 3 درصد سالمندان زن شاغل، 11درصد بيكار با درآمد، 15 درصد بيكار بدون درآمد و 71 درصد خانه‌دار هستند در مقابل در زنان روستايي 10 درصد شاغل، 7 درصد بيكار با درآمد، 13 درصد بيكار بدون درآمد و70 درصد خانه‌دار هستند.

تعديل شيوه هاي زندگي و توانمندسازی سالمندان

1 ـ دخانيات

دخانيات يكي از مهمترين و قابل برگشت ترين عوامل خطر بروز بيماري هاي قلبي ـ عروقي، تنفسي و بدخيمي ها مي‌باشد و لذا پزشكان و ساير نيروهاي بهداشتي بايستي كلّيه مردم و ازجمله سالمندان را از استعمال آن ها برحذر دارند و بر اجراي قانون منع استفاده از دخانيات در اماكن سربسته، تأكيد كنند.

2 ـ رژيم غذايي

دلايلي مبني بر تاثير سوء غذاهاي پُرچربي بر قلب و عروق، در دست مي‌باشد و نيز مطالعات انجام شده، حاكي از آنست كه چربي هاي اشباع شده باعث افزايش بروز سرطان پستان و كولون مي‌شوند و هرچند تاثير حذف چربي از مواد غذايي سالمندان بر پيشگيري از بيماري هاي مورد بحث، به اثبات نرسيده است ولي در مجموع، توصيه كرده اند ميزان چربي مصرفي روزانه سالمندان نبايد بيش از يك سوّم كالري مصرفي آنان باشد. ضمناً با توجه به ارتباط بين غذاهاي با الياف فيبري كمتر و افزايش احتمالي بروز بيماري هاي ديورتيكولي و سرطان كولون، توصيه شده است بر ميزان غذاهاي حاوي الياف فيبري (20 گرم / روز) افزوده شود.

كلسيم رژيم غذايي زنان سالخورده نيز بايد روزانه به مقدار 1500-1200 ميلي گرم، در نظر گرفته شود تا از بروز استئوپروز(پوکی استخوان) جلوگيري شود و سديم نيز در حدّ متوسطي مصرف گردد. در صورتي كه سالمندان، از سبزي هاي حاوي كاروتِن كافي، استفاده كنند از احتمال بروز برخي از بدخيمي ها در آنان كاسته خواهد شد.

افراد سالخورده بايستي از دريافت مقدار زيادي شكر، شيريني، گوشت قرمز، تخم مرغ، كَره و چربي هاي حيواني، خود داري كنند. چاي يا قهوه بايد به مقدار متوسط مصرف شود و از استعمال دخانيات و مشروبات الكلي اجتناب كنند. ضمناً مايعات بايستي به مقدار كافي نوشيده شود. اين امر خصوصاً در آب و هواي گرم و يا در صورت ابتلاء به بيماري هاي اسهالي حائز اهميت است. اما نوشيدن مايعات پس از ساعت 6 بعد از ظهر بايستي محدود شود چرا كه موجب برخاستن از خواب جهت تخليه مثانه و به زحمت افتادن سالمندان خواهد شد.

3 ـ فعاليّت بدني

شنا و ساير ورزش هاي مرتبط با آب براي سالخوردگان بسيار نافع است، چرا كه باعث احساس سلامت و شادابـي، تقويت قدرت عضلانـي و توده استخواني مي‌گردد ولي نيازي به ورزش هاي سنگين نمي‌باشد و روزانه 60-30 دقيقه پياده روي نيز كفايت مي‌كند.

4 ـ خواب

پيروي كردن از يك برنامه خواب منظم در سنين پيري بسيار با اهميت مي‌باشد. ميزان نياز به خواب با افزايش سن، تغيير مي‌كند و در صورت كاهش ساعات خواب و يا ايجاد اختلال بيشتر نسبت به سنين جواني جاي هيچ نگراني وجود ندارد چرا كه يك رويداد طبيعي بوده و نبايستي تلاشي براي تغيير اين وضعيت با استفاده از قرص هاي خواب آور صورت گيرد. رفتن به بستر و برخاستن از خواب در ساعت هاي مشخص براي حفظ نظم بيولوژيكي بدن ضروري است. متغير بودن ساعت هاي خواب و خواب هاي نيمروزي در طول روز عمده ترين دلايل ايجاد اختلال در خواب هاي شبانه افراد سالمند مي باشند.

5 ـ رانندگي با وسايل نقليه موتوري

هرچند خطر بروز آسيب هاي ناشي از وسايل نقليه موتوري با افزايش سن و پس از ميانسالي، افزوده مي‌شود ولي از آنجا كه سالخوردگان، معمولاً با سرعت كمتري رانندگي مي‌كنند و تمايلي به رانندگي در شب ندارند نسبت به جوانان مذكّر، حوادث رانندگي كمتري نيز به بار مي‌آورند. با اين وجود بايد افراد سالخورده به هنگام رانندگي از مصرف الكل، خودداري نموده از كمربند ايمني استفاده كنند و در صورتي كه مبتلا به بيماري هايي هستند كه دقت و توان رانندگي را كاهش مي‌دهد از رانندگي منع شوند. مثلاً در صورتي كه دچار بيماري هاي قلبي ـ عروقي، اعصاب  مي‌باشند.

6 ـ فعاليّت هاي اجتماعي

بهترين راه حفظ بهداشت رواني و اجتناب از افسردگي كه مشخصه سنين بالا است، ادامه فعاليّت هاي اجتماعي است. انزواي اجتماعي و به فكر فرو رفتن، محتمل ترين راه ايجاد افسردگي و زوال عقل است. برقراري رابطه دوستي با ساير افراد سالمند و صرف اوقات با آنها اقدامي صحيح براي تضمين رضايت رواني است. افراد همچنين مي‌توانند در كارهاي اجتماعي و بشردوستانه، مشاركت داشته باشند كه اين خود مي‌تواند سازنده و رضايت بخش باشد. فقدان تحريك ذهني منجر به افسردگي و تغيير سريع وضعيت بهداشت رواني فرد ميشود. هر قدر قواي ذهني يك فرد بيشتر مورد استفاده قرار گيرد فرد سالم‌تر خواهد ماند.

تاكيد بر اقدامات پيشگيرنده به منظور حفظ سلامتي سالخوردگان

1 ) فعاليّت هاي روزمره زندگي بايستي حفظ شود و از نشستن يا خوابيدن به مدّت طولاني اجتناب گردد

2 ) پياده روي بهترين نوع تمرينات جسماني است

3 ) رژيم غذايي مناسب نقش مهمي در حفظ تناسب اندام در سنين بالا خواهد داشت. البته بايد مواد غذايي را متناسب با ميزان فعاليّت هاي فيزيكي، انتخاب نمود

4 ) هر نوع تمايل به طرف چاقي بايد از طريق رژيم غذايي مناسب و فعاليّت هاي جسماني تحت كنترل قرار گيرد

5 ) خواب شبانة خوب، بدون توسل به قرص هاي خواب، حائز اهميت مي‌باشد. وجود يك برنامه براي فعاليّت هاي جسماني در طول روز، خواب شبانه راحت را تضمين خواهد كرد

6 ) بهداشت فردي از اهميت ويژه اي برخوردار است. استحمام منظم خصوصاً اگر بي اختياري ادراري وجود داشته باشد بايد مورد ترغيب قرار گيرد. ضمناً بايد توجه داشت كه با افزايش سن، پوست بدن خشك ميشود و به همين دليل از بكار بردن مقدار زياد صابون و مواد مشابه آن بايد اجتناب نموده به طور مرتب از مواد مرطوب كننده و نرم كننده پوست، استفاده كنند

7 ) حفظ حركات منظم روده ها با افزايش سن حائز اهميت مي‌باشد. افراد سالمند معمولاً با بالا رفتن سن دچار يبوست ميشوند. تمرينات ورزشي، رژيم غذايي مناسب و برنامه منظم براي اجابت مزاج به طور قابل توجّهي اين مشكل را كاهش خواهد داد

8 ) اجتناب از تنهايي و خستگي، حائز اهميّت است و لذا سالخوردگان، بايد سعي كنند فعّال باقي مانده و با اعضاء خانواده، دوستان و همسايه ها ارتباط برقرار نمايند

9 ) بسياري از سالمندان مجبور هستند با بيشتر از يك اختلال باليني زندگي كنند (مانند استئوآرتريت، فشار خون بالا و ديابت)، امّا اين امر بدان معني نيست كه فرد بايستي در رختخواب باقي بماند. با دريافت توصيه هاي پزشكي مناسب و يك شيوه زندگي مطلوب، فرد مي‌تواند زندگي سالم و فعّالي داشته باشد

10 ) به افراد سالخورده بايد توصيه كرد كه آب و ساير مايعات نظير آب ميوه را حتي اگر تشنه نباشند به طور مكرر بياشامند زيرا بر اساس تجربيات موجود، دريافت مقدار كافي مايعات، ترشح ادرار را به صورت طبيعي تضمين كرده و احتمال ايجاد عفونت هاي دستگاه ادراري را كه در سالمندان، بسيار شايع مي‌باشد، كاهش خواهد داد.

11 ) هواي بسيار سرد يا بسيار گرم براي افراد سالمند، مناسب نيست و لازم است از قرار گرفتن در معرض اين دو وضعيت اجتناب نمايند

12 ) بيشتر حوادث در افراد سالخورده با اتخاذ تدابير مناسب و اقدامات احتياطي، قابل پيشگيري هستند. افراد سالخورده يا مراقبين آنها در خانواده بايستي قادر باشند با كمي احتياط، از بسياري از موقعيت هاي خطرناك، جلوگيري نمايند. بايد به آنها يادآوري شود كه اكثر حوادث براي افراد سالمند در داخل منزل اتفاق مي افتد.

13)واکسیناسیون  آنفلوآنزا به طور سالانه

نكاتي كه سالمندان و مراقبين آن ها به منظور پيشگيري از بروز حوادث بايد مراعات كنند

� هنگام حركت در منزل و خصوصاً به هنگام استفاده از پله ها، اطمينان حاصل كنند كه روشنايي به اندازه كافي وجود دارد. پله ها، عمده ترين محل سقوط افراد سالخورده است و به همين دليل خصوصاً هنگام پايين آمدن از پله ها بايد مراقب باشند.

�همواره بخاطر داشته باشيم كه قاليچه ها يا فرش ها در كف اطاق ها ميتوانند بلغزند و باعث سقوط سالمندان شوند. لذا در چنين اماكني مي‌توان از ورقه هاي پلاستيكي ساده اي كه به تُرمز فرش، موسومند استفاده نمود.

 � بر روي سطوح خيس و يا لغزنده اي مانند كف حمّام، بايد احتياط بيشتري معمول گردد

�برخاستن سريع از رختخواب يا برخاستن سريع از حالت نشسته مي‌تواند منجر به از دست دادن حالت تعادل شود و به همين دليل از انجام حركات سريع بايد اجتناب شود

�سالمندان بايد به هنگام حوادث و حتي در مورد يك حادثه كوچك، از ديگران كمك بخواهند

�حوادث در خيابان ها، به هنگام رانندگي يا گذشتن از عرض خيابان با كمي احتياط قابل پيشگيري هستند

�مسموميت با گازهاي ناشي از وسايل گرماساز، يا بكار بردن وسايل گرماساز الكتريكي، قابل اجتنابند

�سوختگي ممكن است به دليل ايجاد حادثه هنگام پخت و پز روي دهد. به همين دليل بايستي احتياط  زيادي صورت گيرد

�تمام داروها بايستي پس از مشورت پزشكي و ترجيحاً تحت نظارت افراد بالغ جوان، مصرف گردند.

�فقط از داروهاي ضروري استفاده كنند.

استفاده صحيح از وجود سالمندان

1 ) به كارگيري افراد سالمندي كه از نظر جسماني فعّال و مناسب مشاغل بلاتصدّي بخش هاي خصوصي هستند

2 ) از سالمندان مرد و زن كه از نظر جسماني و رواني مناسب فعاليّت در مراكز نگهداري كودكان، مهد كودك ها و مدارس ابتدايي به عنوان مراقب و يا در مسئوليت هاي مشابه هستند، بايد استفاده شود

3 ) از سالمنداني كه از نظر جسمي و رواني براي فعاليّت هاي بهداشت جامعه مانند مراقبت كودكان در مركز بهداشتي، ايمن سازي همگاني، برنامه هاي بهسازي و يا ساير فعاليّت هاي مشابه مناسب هستند بايد استفاده شود.

                                                            وحید رضا برهانی نژاد