به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، دکتر مهدیه جمالی‌زاده با اشاره به اینکه چربی‌هایی که به‌صورت روتین در آزمایش‌ها بررسی می‌شوند شامل تری‌گلیسرید، کلسترول توتال، LDL و HDL هستند، اظهار داشت: محدوده نرمال تری‌گلیسرید کمتر از ۱۵۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است و مقادیر بالاتر از آن، افزایش تری‌گلیسرید محسوب می‌شود. همچنین کلسترول توتال کمتر از ۲۰۰ و HDL بالاتر از ۴۰ در آقایان و بالاتر از ۵۰ در خانم‌ها نرمال است.

وی افزود: این تفاوت در سطح HDL بین خانم‌ها و آقایان به دلیل تأثیر هورمون‌های جنسی است؛ به‌طوری‌که استروژن در خانم‌ها باعث افزایش HDL و تستوسترون در آقایان موجب کاهش آن می‌شود.

دکتر جمالی‌زاده خاطرنشان کرد: سطح LDL نرمال مقدار ثابتی ندارد و بسته به شرایط فرد، سن و بیماری‌های زمینه‌ای متغیر است. ممکن است در یک بیمار بخواهیم LDL را به کمتر از ۵۰ یا ۷۰ برسانیم، در حالی که در فردی دیگر، مقادیر کمتر از ۱۳۰ نیز نرمال محسوب شود.

چربی خون؛ عارضه‌ای پنهان بدون علامت اختصاصی

این فوق تخصص غدد با تأکید بر اینکه چربی خون نیز مانند دیابت در اغلب موارد بدون علامت است و به‌طور اتفاقی در آزمایش‌ها کشف می‌شود، تصریح کرد: علائمی مانند سوزش کف پا، تنگی نفس و درد قفسه سینه بسیار غیراختصاصی هستند و معمولاً در مراحل پیشرفته و به دلیل تنگی عروق بروز می‌کنند. البته سوزش کف پا بیشتر در اختلالات قند خون، کم‌کاری تیروئید یا کمبود ویتامین‌های B1 و B12 دیده می‌شود و نباید لزوماً به حساب چربی خون گذاشته شود؛ بنابراین تشخیص قطعی تنها از طریق آزمایش خون میسر است.

نقش کلیدی تغذیه و سبک زندگی در کنترل کبد چرب و چربی خون

دکتر جمالی‌زاده با اشاره به سندرم مقاومت به انسولین یا سندرم متابولیک (شامل طیف قند بالا، چربی بالا، کبد چرب و علائم مقاومت به انسولین) بیان کرد: اگرچه این موارد ممکن است هم‌زمان بروز کنند یا نکنند، اما خط اول درمان همه آن‌ها رعایت رژیم غذایی، اصلاح سبک زندگی و ورزش منظم است.

وی در خصوص رژیم غذایی تأکید کرد: برخلاف تصور عموم که کبد چرب را تنها ناشی از مصرف چربی می‌دانند، بیشترین عامل ایجاد کبد چرب مصرف قندهای مصنوعی و از میان قندهای طبیعی، مصرف قندهای ساده است. غذاهای فرآوری‌شده (مانند سوسیس، کالباس، سس مایونز و کچاپ) و فست‌فودها باید به حداقل برسند. همچنین بسیاری از افراد به تصور اینکه قندهای طبیعی مثل عسل، خرما، شیره میوه‌ها و خودِ میوه‌ها بی‌خطرند، در مصرف آن‌ها زیاده‌روی می‌کنند؛ در حالی که این موارد نیز باید در چارچوب تعادل مصرف شوند. مواد غذایی حاوی چربی‌های ترانس و اشباع مانند کله‌پاچه و کره نیز باید با احتیاط شدید مصرف شوند.»

این عضو هیئت‌علمی دانشگاه درباره مصرف سرکه و آب‌لیمو برای کاهش چربی خون گفت: «این مواد به دلیل خاصیت اسیدی، تنها باعث هضم سریع‌تر غذا، تخلیه معده و باز شدن اشتها می‌شوند و هیچ نقشی در کاهش چربی خون ندارند.

واقعیت‌هایی درباره داروهای چربی خون و گیاهان دارویی

دکتر جمالی‌زاده درباره داروهای رایج چربی خون تصریح کرد: داروهایی مانند آتورواستاتین و رزوواستاتین اثرات محافظتی قلبی-عروقی خود را در مصرف مداوم و طولانی‌مدت (حداقل یک سال) نشان می‌دهند؛ بنابراین مصرف تک‌دوز آن‌ها پس از یک وعده غذای چرب هیچ فایده‌ای ندارد. این داروها هیچ اثر لاغری ندارند و گرچه ممکن است در افراد مستعد، قند خون را به میزان اندکی افزایش دهند، اما به دلیل مزایای قلبی-عروقی بالا، در صورت تجویز پزشک باید به‌صورت منظم و روزانه مصرف شوند.

وی افزود: خلاف تصور گذشته، با توجه به نیمه‌عمر طولانی داروهای جدیدتر (آتورواستاتین حدود ۱۵ ساعت و رزوواستاتین حدود ۱۹ ساعت)، الزامی به مصرف شبانه آن‌ها نیست و می‌توان آن‌ها را در طول روز نیز مصرف کرد.

وی درباره گیاهان دارویی و درمان‌های سنتی یادآور شد: آب‌زرشک و آب‌انار صرفاً به هضم غذا کمک می‌کنند. موادی چون سماق یا شوید ممکن است تا حدی چربی خون را کاهش دهند، اما به هیچ عنوان جایگزین دارو نیستند و مصرف مزمن و بیش از حد گیاهان دارویی می‌تواند به کبد و کلیه آسیب برساند. همچنین مصرف بیش از حد گردو نیز می‌تواند تری‌گلیسرید را بالا ببرد؛ لذا مصرف حداکثر ۲ عدد گردو در روز توصیه می‌شود.

لزوم بررسی علل ثانویه و ارثی پیش از شروع درمان

دکتر جمالی‌زاده با بیان اینکه شایع‌ترین علل چربی خون بالا، «ثانویه» هستند، افزود: پیش از شروع درمان، حتماً باید علل ثانویه رد شوند. به‌عنوان مثال، پیش از تجویز دارو برای کلسترول بالا، باید کم‌کاری تیروئید بررسی شود؛ چرا که با درمان تیروئید، چربی خون نیز نرمال شده و نیازی به داروی چربی نیست. برای تری‌گلیسرید بالا نیز بررسی دیابت، اختلالات انسدادی کبد و دفع پروتئین در ادرار ضروری است. همچنین در افراد با سابقه خانوادگی سکته زودرس و چربی‌های روتین نرمال، فاکتورهایی نظیر Lp(a) بررسی می‌شود.

وی به علل ارثی مانند «دیس‌لیپیدمی فامیلیال» و «هایپرکلسترولمی فامیلیال» (به‌ویژه نوع هتروزیگوت با LDL بالای ۴۰۰ و ۵۰۰) اشاره کرد که به یک دارو پاسخ نداده و نیازمند درمان‌های ترکیبی چنددارویی هستند.

تأثیر استرس، لیپوم و شیوع چربی خون در کودکان

این فوق تخصص غدد تأکید کرد: استرس به تنهایی عامل پایداری چربی خون بالا نیست، اما می‌تواند به‌طور موقت آن را افزایش دهد. شایع‌ترین علت چربی خون بالا (تری‌گلیسرید)، مقاومت به انسولین و دیابت است.

وی در خصوص «لیپوم» (غدد چربی زیرپوستی) توضیح داد: «این توده‌ها خوش‌خیم و غالباً ژنتیکی هستند، ارتباطی با چربی خون بالا ندارند و تا زمانی که رشد سریع، درد یا فشار روی اعصاب ایجاد نکنند، نیازی به جراحی ندارند.

دکتر جمالی‌زاده خاطرنشان کرد: امروزه به دلیل کم‌تحرکی، بازی‌های رایانه‌ای، استفاده از موبایل و تغذیه نامناسب، چربی خون بالا در کودکان و نوجوانان نیز مشاهده می‌شود. جوش‌های پوستی نیز ارتباط مستقیمی با چربی خون ندارند و بیشتر ناشی از اختلالات هورمونی (مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک در زنان) هستند.

وی در پایان به شهروندان توصیه کرد: خط اول پیشگیری و درمان، اصلاح رژیم غذایی و ورزش منظم روزانه است. دوم اینکه داروهای تجویز‌شده توسط پزشک باید به‌صورت منظم و روزانه مصرف شوند و در نهایت، شهروندان باید از خوددرمانی و مصرف افراطی و هم‌زمان داروهای گیاهی و شیمیایی برای پیشگیری از تداخلات دارویی پرهیز کنند.