۶۰ درصد تلفات ناشی از حوادث ترافیکی ناشی از ضربه به سر است
بیستوچهارم آبانماه به عنوان روز جهانی یادبود قربانیان تصادفات رانندگی نامگذاری شده است. سالانه میلیونها نفر در سراسر جهان در تصادفات رانندگی به صورت جدی آسیب میبینند یا جان خود را از دست میدهند. به مناسبت این روز با دکتر غلام رضا خادمیپور، رئیس اورژانس پیشبیمارستانی و مدیر حوادث دانشگاه علوم پزشکی کرمان گفت و گو کردیم که در ادامه می خوانید:
آقای دکتر! لطفاً درباره اهمیت نامگذاری این روز و چرایی تبدیل شدن سوانح ترافیکی به یک بحران بزرگ سلامت عمومی توضیح بفرمایید.
دکتر خادمیپور: در جهان حدود دو میلیون نفر سالانه به دلیل حوادث ترافیکی جان خود را از دست میدهند؛ یعنی در واقع به عنوان هشتمین عامل مرگومیر انسانها در دنیا شناخته میشود. بخش زیادی از اقتصاد کشورها نیز تحت تأثیر آن قرار گرفته است. در کشور ما نیز متأسفانه حوادث ترافیکی به عنوان سومین عامل مرگ پس از بیماریهای قلبیعروقی و سرطانها مطرح است و حدود هفت درصد از درآمد ناخالص ملی صرف حوادث ترافیکی و پیامدهای ناشی از آن میشود.
نکته تأسفبار این است که در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال، حوادث ترافیکی به عنوان نخستین عامل مرگومیر افراد جوان شناخته میشود. تمام این آمار و اطلاعات، لزوم توجه بیشتر هم در سطح جامعه و هم در سطح سیاستگذاران به موضوع ترافیک و ایمنی حملونقل را دوچندان میکند.
به همین علت، مجمع عمومی سازمان ملل متحد، سومین یکشنبه نوامبر هر سال را به عنوان روز یادمان یا یادبود قربانیان حوادث ترافیکی نامگذاری کرده است تا بهانهای باشد برای توجه هرچه بیشتر به موضوع حوادث ترافیکی و پیشگیری از وقوع تصادفات.
آقای دکتر، لطفاً عوامل خطر این سوانح و حوادث جادهای را بیان فرمایید؛ از جمله سرعت غیرمجاز که تأکید زیادی بر رعایت آن میشود.
دکتر خادمیپور: زمینهساز رخداد حوادث ترافیکی شامل چهار عامل انسان، خودرو، راه و محیط پیرامون است و در این میان، عامل انسان نقش بسیار مهمی دارد. نمیتوان از ایمنی خودرو، ایمنی راه و عوامل پیرامونی آن چشمپوشی کرد، اما آنچه بیش از همه در اختیار کاربران و شهروندان قرار دارد و میتوانند با تمرکز بر مؤلفههای پیشگیرانه از رخداد تصادفات جلوگیری کنند، بحث رفتارهای ترافیکی و بهبود آن است که از عوامل بسیار مهم در پیشگیری از تصادفات به شمار میرود.
در میان این موارد، بحث «مدیریت سرعت» به عنوان یکی از عوامل اصلی مورد تأکید سازمان جهانی بهداشت مطرح است؛ یعنی پرهیز از سرعت بالا. تحقیقات نشان داده است که به ازای هر یک درصد کاهش سرعت، چهار درصد احتمال وقوع حوادث ترافیکی کاهش مییابد.
در معابر شهری نیز به ازای هر یک کیلومتر افزایش سرعت بالاتر از ۶۵ کیلومتر بر ساعت، خطر تصادف و برخورد با عابرین پیاده چهار برابر افزایش پیدا میکند. بنابراین، مدیریت سرعت یکی از مهمترین مولفههای در اختیار رانندگان و کاربران وسایل نقلیه است.
یکی دیگر از عوامل مهم، مقوله «بهداشت سفر» است؛ یعنی رعایت ضوابط و مقررات مرتبط با سلامت که میتواند در پیشگیری از تصادفات مؤثر باشد. یکی از اجزای آن «بهداشت خواب» است. بر اساس آمارهای پلیس راهنمایی و رانندگی و پلیس راه، در علتشناسی حوادث ترافیکی، خستگی و خوابآلودگی حدود ۴۰ درصد از تلفات ناشی از تصادفات را به خود اختصاص میدهد و بهداشت خواب از اهمیت ویژهای برخوردار است.
این نکته بسیار حائز اهمیت است که از نظر پزشکی، خوابآلودگی با مصرف قهوه، آب سرد یا بلند کردن صدای پخش خودرو برطرف نمیشود؛ درمان خوابآلودگی صرفاً خواب و استراحت کافی است، به ویژه در سفرهای شبانه که ساعت بیولوژیک انسان به صورت خودکار تمایل به خواب دارد و رانندگان باید پیش از سفر استراحت کافی داشته باشند.
یکی دیگر از عوامل خطرساز در تصادفات رانندگی، استفاده از تلفن همراه است؛ درست است آقای دکتر؟
دکتر خادمیپور: بله، متأسفانه در کنار توسعه زیرساختهای ارتباطی، یکی از پیامدهای منفی آن استفاده از تلفن همراه و سایر وسایل ارتباطی در هنگام رانندگی است. در ادامه بحث خستگی و خوابآلودگی، استفاده از تلفن همراه مشابه شرایط فردی است که در حالت مستی، تحت تأثیر دارو یا در خوابآلودگی عمیق رانندگی میکند و این امر نشاندهنده میزان تأثیر منفی آن بر ارتباط راننده با محیط پیرامون، برداشت صحیح، واکنش و قضاوت وی در حین رانندگی است که با تأخیر جدی مواجه میشود.
استفاده از تلفن همراه هم در کنترل فیزیکی وسیله نقلیه و هم در کاهش توجه راننده تأثیر منفی دارد.
در ارتباط با خستگی و خوابآلودگی، پدیده شایع خوابهای کوتاه و چرتهای مقطعی است که عمده موارد واژگونی خودروها ناشی از آن است؛ فرد تصور میکند این چرتهای کوتاه خطری ایجاد نمیکند و تلاش میکند به مسیر ادامه دهد، در حالی که عمده این افراد در فاصله ۳۰ کیلومتری شهرها و مقصد خود دچار حادثه میشوند.
عامل بعدی نبستن کمربند ایمنی یا عدم استفاده از صندلی کودک در خودروهاست؟
دکتر خادمیپور: بله، مطالعات علمی در حوزه بهداشت و درمان نشان میدهد که حدود ۷۰ درصد از مرگومیرهای ناشی از تصادفات رانندگی ناشی از ضربه مستقیم به سر است. تجهیزات حفاظتی پیشبینیشده برای راننده و سرنشینان نظیر کمربند ایمنی، صندلی کودک و کلاه ایمنی تا حد زیادی مانع از فوت افراد میشود؛ به ویژه در کودکان که متأسفانه استفاده از صندلی کودک بسیار کم است.
علیرغم اینکه جامعه ما به شدت فرزنددوست است، به این نکته توجه چندانی نمیشود که صندلی کودک میتواند جان فرزندان را به طور جدی محافظت کرده و از آسیبهای شدید جلوگیری کند.
در خصوص کمربند ایمنی نیز پلیس تلاش کرده است با اعمال قانون این فرهنگ را نهادینه کند و خوشبختانه رعایت آن بیشتر شده است، اما در رانندگان برونشهری متأسفانه پس از طی مسافتی، کمربند ایمنی باز میشود و دقیقاً در همان لحظه، پنجره وقوع حادثه گشوده شده و شاهد حوادث تلخی هستیم.
آقای دکتر، درباره گروههای در معرض خطر از جمله دوچرخهسواران، موتورسواران و عابرین پیاده نیز توضیح بفرمایید.
دکتر خادمیپور: پیش از ورود به این بحث، نکتهای را به مخاطبان عزیز عرض کنم: طرح این آمار و ارقام، به منظور آغاز فرایند درک خطر از طریق آگاهیبخشی و کسب اطلاع از وضعیت تصادفات است تا ضرورت پرداختن به این معضل اجتماعی آشکار شود.
حدود ۲۳ درصد از متوفیان حوادث ترافیکی را عابرین پیاده و ۲۴ درصد را موتورسیکلتسواران (اعم از راکب و سرنشین) تشکیل میدهند؛ یعنی نزدیک به نیمی از متوفیان حوادث ترافیکی مربوط به این دسته از کاربران آسیبپذیر است.
در خصوص عابرین پیاده، نقش رانندگان بسیار حائز اهمیت است؛ رعایت سرعت در معابر درونشهری دارای رابطه تصاعدی با خطر برخورد است، به طوری که هر یک کیلومتر افزایش سرعت، چهار درصد احتمال برخورد با عابر پیاده را افزایش میدهد. بنابراین، پرهیز از سرعتهای بالا در معابر شهری برای حفظ جان عابرین ضروری است. از سوی دیگر، عابرین پیاده نیز باید از محلهای خطکشیشده و پلهای هوایی عبور کنند و در شبها از لباس و کفش روشن برای دیدهشدن بهتر استفاده نمایند.
گروه آسیبپذیر دیگر، موتورسیکلتسواران هستند. متأسفانه امروزه شاهد تردد موتورسیکلتهای سنگین با حجم بالا در محورهای برونشهری و با سرعتهای بالا هستیم. بر اساس حدود ۲۶ سال تجربه در این حوزه، موتورسیکلتهای سنگین به دلیل سرعت و وزن بالا، انرژی جنبشی بسیار زیادی ایجاد میکنند؛ به طوری که در بیش از ۹۰ درصد مواردی که راکبان این موتورها در سرعتهای بیش از ۸۰ کیلومتر دچار واژگونی شدهاند، به دلیل انرژی تجمعی حاصل از برخورد، متأسفانه جان خود را از دست دادهاند که اغلب نیز از قشر جوان جامعه هستند. سازمانها و نهادهای ذیربط باید فضاهای مناسبی را برای فعالیتهای ورزشی این گروه فراهم کنند.
همچنین در خصوص کاربران جادهای، خستگی و خوابآلودگی عامل حدود ۴۰ درصد از فوتیهای ناشی از تصادفات است و رانندگان باید به ازای هر دو ساعت رانندگی، دستکم ۱۵ دقیقه استراحت کنند.
آقای دکتر، لطفاً درباره نقش نظام سلامت و بیمارستانها در کاهش تصادفات و آمارهای مرتبط با آن، و همچنین وظایف شهروندان توضیحاتی بفرمایید.
دکتر خادمیپور: هنگامی که به چرخه مدیریت حوادث ترافیکی نگاه میکنیم، مجموعهای از فرآیندها از اقدامات پیشگیرانه و رعایت قوانین تا اقدامات پس از حادثه مطرح است. حلقه نهایی پس از وقوع حادثه، مراقبتهای پزشکی، خدمات درمانی و اقدامات نجاتبخش است که از سطح پیشبیمارستانی آغاز شده و تا بیمارستان و توانبخشی ادامه مییابد.
در حوزه پیشبیمارستانی، خدمات اورژانس در سطح کشور به نحو چشمگیری توسعه یافته است. نکته مهم این است که شهروندان نیز باید آموزشهای لازم در زمینه کمکهای اولیه و احیاء را فرا گیرند؛ موضوعی که در بسیاری از کشورهای موفق در کاهش تلفات تصادفات به عنوان یک ضرورت اصلی اجرا میشود. اورژانس استان آماده است در قالب طرحهای «همیار اورژانس» و «اورژانسیار»، این آموزشها را به صورت رایگان به هماستانیهای عزیز ارائه دهد.
موضوع دیگر، مدیریت صحنه تصادف است. متأسفانه علیرغم ارتقای سواد اجتماعی، در بسیاری از حوادث شاهد تجمع شهروندان یا توقف خودروها برای مشاهده صحنه حادثه هستیم که دسترسی ناوگان اورژانس و پلیس را با تأخیر مواجه میکند. شهروندان باید توجه داشته باشند که باز کوتاهکردن مسیر و تسریع در بازگشایی معابر، نقش مستقیمی در نجات جان مصدومان دارد.