دکتر سمیه نوری حکمت- رئیس اتاق فکر دانشگاه علوم پزشکی کرمان
آیا تاکنون برای شما و یا نزدیکانتان پیش آمده است که برای دریافت یک خدمت تخصصی مدت طولانی در صف انتظار بمانید و یا پزشک متخصصتان به دلیل مراجعات زیاد بیماران، فرصت کافی برای معاینه و یا درمان شما نداشته باشد؟
تعداد زیادی از افراد برای هر مسئله ساده بجای مراجعه به پزشک عمومی و پیگیری درمان، به پزشکان متخصص مراجعه می کنند و پس از سرگردانی بین مطب متخصصان مختلف و انجام آزمایش ها و تصویربرداری از نقاط مختلف بدن و ایجاد هزینه بالا برای خود و سیستم سلامت، کمترین نتیجه را از درمان می گیرند؛ این درحالیست که همزمان تعداد زیادی بیمار به شدت نیازمند آن خدمات تخصصی هستند که دیگران به صورت غیرضروری اشغال کرده اند و بودجه بسیار محدود نظام سلامت که باید صرف درمان بیماران نیازمند شود با اینگونه مراجعات و تست های تشخیصی، هدر می رود.
آیا عادلانه‌تر نیست که بیمارانی که نیاز به اقدامات تخصصی ندارند توسط پزشکان عمومی درمان شوند و وقت پزشکان متخصص به درمان بیماری های پیچیده تر اختصاص داده شود؟ و یا اینکه در اغلب موارد از امکانات ارزان تر تشخیصی مانند سی تی اسکن استفاده شود و از تکنولوژی گران‌قیمت و پیچیده تری مانند ام.آر.آی تنها برای موارد ضروری استفاده شود؟
محدودیت های امکانات نظام سلامت و نیروهای متخصص باعث می شود که کلیه مردم نتوانند به سادگی به خدمات تخصصی و فوق تخصصی در محل زندگی خود دسترسی داشته باشند. این درحالیست که در ۸۰-۹۰ درصد موارد بیماری ها با استفاده از امکانات تشخیصی و درمانی اولیه و ارزان قیمت به راحتی قابل پیشگیری و درمان بوده و نیازی به خدمات پیچیده پزشکی ندارند.
لذا لازم است نظام سلامتی ایجاد شود که در آن هر بیماری که نیازمند خدمات اولیه پزشکی است، بتواند به راحتی به این خدمات دسترسی داشته باشد و نیز بیمارانی که نیازمند خدمات تخصصی و پیچیده پزشکی هستند، بدون تبعیض و یا پرداخت هزینه های کمرشکن، در مراکز تخصصی مداوا شود.
همانگونه که مقام معظم رهبری نیز به درستی تبین فرموده اند، بهترین راه حل برای این مسئله ساماندهی خدمات سلامت در ۳سطح اول، دوم و سوم می باشد تا با سطح بندی خدمات، دسترسی سریع افراد نیازمند به خدمات تخصصی از طریق نظام ارجاع میسر گردد.
هدف از طراحی نظام ارجاع این است که درصورتی که کارکنان سطوح پایین قادر به تشخیص و یا درمان بیماری نباشند، بتوانند در یک مسیر مشخص بیمار را به سطوح بالاتر که واجد کارکنان تخصصی است ارجاع بدهند تا با استفاده از امکانات پیشرفته تر مداوا گردد.
ارائه خدمات با کیفیت در سطوح پائین، استفاده مناسب از خدمات تخصصی برای بیماران نیازمند، برقرار ارتباط قوی دوسویه در سرتاسر نظام ارجاع برای پیگیری درمان بیمار، تعیین ملاک های دقیق برای ارجاع بیمار به سطوح بالاتر و آموزش آن به پرسنل سطوح مختلف، از مهمترین الزامات موفقیت نظام ارجاع در جلب اعتماد جامعه برای همکاری با آن می باشد.
علاوه بر این ضرورت دارد در چنین نظامی که برای ارائه خدمات سلامت طراحی می شود، گروه های آسیب پذیر مورد توجه ویژه قرارگرفته و دسترسی آسان تری به خدمات مورد نیاز داشته باشند. معلولین و جانبازان به دلیل وابستگی جدی به خدمات ویژه و آسیب پذیری نسبت به هر گونه تاخیر یا کوتاهی در ارائه خدمات، در اولویت قراردارند و باید خارج از مسیر متداول در نظام ارجاع و با پوشش قابل قبول هزینه ها، پذیرش شوند تا ضمن پاسخگویی به نیازهای درمانی، شان و جایگاه این افراد در جامعه نیز حفظ شود.
امیداست با سرلوحه قراردادن رهنمودهای حکیمانه رهبر فرزانه انقلاب و تلاش مجدانه تمامی بخش های نظام سلامت در ارتقای کیفیت، ایمنی و پاسخگویی خدمات سلامت و جلب اعتماد جامعه به پیروی از الزامات نظام ارجاع، در آینده نه چندان دور شاهد تقویت این نظام و دسترسی عادلانه کلیه مردم به خدمات سلامت مورد نیاز باشیم.