برنامه ملی پزشک خانواده و نظام ارجاع که از سال ۱۳۸۴ در قالب جمعیت روستایی، عشایری و جمعیت زیر ۲۰ هزار نفر آغاز شده بود، اکنون در گامی جدید به عنوان یکی از محورهای اصلی تحول نظام سلامت کشور عملیاتی می شود. این برنامه بر اساس ماده ۶۸ برنامه هفتم توسعه و با تأکید ویژه بر کاهش هزینه های پرداختی از جیب مردم، اولویت پیشگیری بر درمان و تحقق عدالت در سلامت در دستور کار دانشگاه علوم پزشکی کرمان قرار گرفته است. به ازای هر سه هزار نفر جمعیت شهری، یک پزشک خانواده در نظر گرفته شده است و بردسیر به عنوان شهرستان منتخب دانشگاه، میزبان اجرای این طرح تحول آفرین شده است.
پزشک خانواده چه کسی است و چه وظایفی دارد؟
پزشک خانواده، یک پزشک عمومی است که پس از گذراندن دوره های آموزشی خاص، مسئولیت ارائه خدمات سطح یک را به جمعیتی مشخص بر عهده می گیرد. وظایف او شامل ارائه مراقبت های اولیه، خدمات پیشگیرانه، غربالگری، تشخیص زودهنگام بیماری ها، مدیریت بیماری های مزمن، ارجاع به موقع بیماران به سطوح بالاتر و پیگیری وضعیت سلامت افراد تحت پوشش است.
تفاوت پزشک خانواده با پزشک عمومی معمولی چیست؟
پزشک خانواده علاوه بر مهارت های عمومی، آموزش های ویژه ای در زمینه مراقبت های جامع و یکپارچه، مدیریت جمعیت تحت پوشش، کار تیمی و نظام ارجاع دیده است. او مسئولیت بلندمدت سلامت افراد را بر عهده دارد، در حالی که پزشک عمومی معمولاً به صورت موردی و بدون مسئولیت مستمر نسبت به جمعیت مشخص، خدمات ارائه می دهد.
آیا لازم است خانواده ها پزشک خانواده خود را انتخاب کنند؟ چه سازوکاری وجود دارد؟
بله، هر خانواده باید پزشک خانواده خود را انتخاب کند. سازوکار انتخاب پزشک خانواده از طریق سامانه سیب و با هماهنگی مراکز خدمات جامع سلامت انجام می شود و اطلاعات لازم در این خصوص اطلاع رسانی خواهد شد.
ثبت نام در برنامه پزشک خانواده اجباری است؟
بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه، این برنامه برای تمامی شهروندان اجباری است. اما اجباری بودن به معنای محدودیت نیست؛ بلکه فرصتی برای بهره مندی از خدمات با کیفیت و کاهش هزینه هاست. شهروندانی که در این برنامه ثبت نام نکنند، نمی توانند از مزایای آن از جمله کاهش سهم پرداخت و خدمات رایگان بستری بهره مند شوند .
افراد چطور میتوانند پزشک خانواده خود را پیدا کنند؟
با مراجعه به نزدیکترین مرکز خدمات جامع سلامت یا پایگاه سلامت منطقه محل سکونت خود، می توانند نسبت به ثبت نام و انتخاب پزشک خانواده اقدام کنند.
آیا بعد از انتخاب پزشک خانواده، امکان تغییر پزشک وجود دارد؟
بله، امکان تغییر پزشک خانواده در چارچوب ضوابط تعیین شده وجود دارد و افراد می توانند در صورت نیاز، دو بار در طول سال درخواست تغییر پزشک خود را ثبت کنند.
اگر پزشک خانواده در منطقه ما نباشد، چه کنیم؟
پیش بینی شده است که به ازای هر سه هزار نفر جمعیت شهری، یک پزشک خانواده مستقر شود. در صورت عدم حضور پزشک خانواده در منطقه، افراد می توانند به نزدیکترین مرکز خدمات جامع سلامت مراجعه کرده و از خدمات پزشکان مستقر در آن مرکز استفاده کنند. همچنین فرایند پوشش مناطق فاقد پزشک خانواده نیز در دستور کار قرار دارد.
آیا در نظام ارجاع، پزشک خانواده برای اعضای خانواده یکسان است یا می توانند جداگانه انتخاب کنند؟
هر خانواده می تواند برای تمام اعضا یک پزشک خانواده مشترک انتخاب کند و یا هر یک از اعضا به صورت جداگانه پزشک خود را برگزینند. با این حال، انتخاب پزشک خانواده مشترک باعث یکپارچگی در ارائه خدمات و مدیریت بهتر سلامت خانواده خواهد شد.
نظام ارجاع چیست؟
نظام ارجاع، یک سامانه سطح بندی شده در ارائه خدمات سلامت است که مسیر حرکت بیمار را از خدمات پایه تا تخصصی ترین سطوح را مشخص می کند. در این سیستم، تمامی شهروندان موظف هستند ابتدا به پزشک خانواده خود مراجعه کنند. پزشک خانواده به عنوان اولین سطح تماس با نظام سلامت، ضمن ارائه خدمات اولیه و پیشگیرانه، در صورت نیاز و با تشخیص تخصصی، بیمار را به سطوح بالاتر ارجاع می دهد. تمامی این فرایند از طریق پرونده الکترونیک سلامت در سامانه سیب ثبت و مدیریت می شود.
مزایای اجرای نظام ارجاع چیست؟
ارتقای دسترسی مردم به خدمات سلامت، شناسایی زودهنگام بیماری ها، کاهش سردرگمی بیماران و کاهش هزینه های پرداختی از جیب مردم از مهم ترین مزایای اجرای این برنامه است. پیش بینی می شود اجرای کامل این نظام، منجر به کاهش ۱۵ تا ۳۰ درصدی ارجاع های غیرضرور به سطوح تخصصی و حدود ۲۰ درصد صرفه جویی در کل نظام سلامت شود.
نقشه راه ارجاع نیز به گونه ای تعریف شده است که در صورت نیاز شهروندان بردسیری به خدمات تخصصی، پزشک سطح یک، نوبت ویزیت را برای آن ها در مراکز تخصصی نظیر کلینیک بعثت کرمان ثبت می کند و ارجاع تنها با نظر پزشک سطح یک انجام می شود و او مشخص می کند که بیمار به خدمات تخصصی نیاز دارد.
سامانه سیب چیست و چه نقشی در نظام ارجاع دارد؟
سامانه سیب (سامانه یکپارچه بهداشت)، پرونده الکترونیک سلامت هر ایرانی است که تمام اطلاعات بهداشتی و درمانی افراد از جمله ویزیت ها، آزمایش ها، تشخیص ها، داروها و سابقه بیماری ها در آن ثبت می شود. این سامانه امکان دسترسی پزشکان در سطوح مختلف به اطلاعات کامل بیمار را فراهم می کند و از تکرار خدمات غیرضرور جلوگیری می نماید.
سطوح خدمات نظام ارجاع کدام است؟
خدمات سلامت در این نظام در سه سطح تعریف شده است:
سطح یک (خدمات خودمراقبتی فردی و اجتماعی): این سطح شامل حوزه بهداشت، پزشک عمومی، پزشک خانواده و نیروهایی مانند ماما، مراقبان سلامت، کارشناسان بهداشت حرفه ای و بهداشت محیط است. وظیفه اصلی این سطح، ارائه خدمات پیشگیرانه، مراقبت های اولیه، تشخیص زودهنگام بیماری ها و مدیریت پرونده الکترونیک سلامت افراد تحت پوشش است.
سطح دو (خدمات تخصصی و فوق تخصصی سرپایی): این سطح شامل خدمات تخصصی در تشخیص و درمان است که به صورت سرپایی در کلینیک های تخصصی ارائه می شود. پزشک خانواده پس از تشخیص نیاز، بیمار را به پزشک متخصص ارجاع می دهد و در صورت نیاز به بررسی بیشتر، از پزشک متخصص به فوق تخصص ارجاع داده می شود. با اتصال سامانه های الکترونیک بیمارستان ها و کلینیک ها به سطح یک، پزشکان به اطلاعات کامل بیمار بیشتر دسترسی خواهند داشت.
سطح سه (خدمات بستری): این سطح برای بیمارانی که نیاز به بستری دارند، اختصاص دارد. ارجاع به این سطح توسط پزشکان سطح دو صورت می گیرد. بیمارانی که از مسیر صحیح نظام ارجاع برای بستری معرفی می شوند، تمام خدمات بستری برای آن ها رایگان خواهد بود.
آیا نظام ارجاع قبلاً در استان کرمان اجرا شده است؟
برنامه پزشک خانواده در قالب جمعیت روستایی و عشایری از سال ۱۳۸۴ در استان کرمان اجرا شده است. اما اجرای نظام ارجاع شهری در قالب برنامه جدید، برای اولین بار در حوزه دانشگاه علوم پزشکی کرمان از شهرستان بردسیر آغاز شده است.
آیا نظام ارجاع به صورت پایلوت و آزمایشی است یا با اجرای قطعی برنامه مواجه هستیم؟
برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع یک برنامه ملی ، قطعی و الزام آور است که بر اساس تکلیف قانونی برنامه هفتم توسعه، به تدریج در سراسر کشور اجرا خواهد شد.
آیا در نظام ارجاع، بیمار می تواند مستقیماً به متخصص مراجعه کند؟
خیر. در نظام ارجاع، تمامی شهروندان موظف هستند ابتدا به پزشک خانواده خود مراجعه کنند. تنها پزشک خانواده است که تشخیص می دهد بیمار نیاز به خدمات تخصصی دارد یا خیر. مراجعه مستقیم به متخصص بدون ارجاع، خارج از مسیر نظام ارجاع محسوب شده و بیمار مشمول مزایای این برنامه نخواهد شد.
در کدام یک از شهرهای استان کرمان برنامه به مرحله اجرایی درآمده است؟
در حال حاضر، برنامه نظام ارجاع در شهرستان های رفسنجان، جیرفت، بم، سیرجان و بردسیر در حال اجرا می باشد.
در نظام ارجاع، تکلیف جابجایی بیمار به شهر دیگر چگونه خواهد بود؟
نقشه راه ارجاع به گونه ای تعریف شده است که پزشک سطح یک در صورت نیاز بیمار به خدمات تخصصی، نوبت ویزیت را برای او در مراکز تخصصی نظیر کلینیک بعثت کرمان ثبت می کند و بیمار با آگاهی کامل و برنامه ریزی قبلی به شهر دیگر اعزام می شود.
نظام ارجاع چگونه هزینه های بیمار را کاهش می دهد؟
نظام ارجاع با مدیریت هدفمند مسیر درمان و با حذف مراجعات غیرضرور به سطوح تخصصی، از هزینه های اضافی جلوگیری می کند. همچنین در سطح یک ، چهار ویزیت اول در طول یک سال رایگان است. در سطح دو ، هزینه کلیه خدمات سرپایی از جمله ویزیت، دارو و پاراکلینیک فرانشیز از ۳۰ درصد به ۱۵ درصد کاهش می یابد و در سطح سه، هزینه های بستری بیماران رایگان می باشد.
تکلیف بیماران خاص و صعب العلاج در نظام ارجاع چیست؟
بیماران خاص و صعب العلاج همچنان از خدمات ویژه ای که پیش از این دریافت می کردند، بهره مند خواهند شد. نظام ارجاع برای این بیماران نیز مسیر مشخصی دارد و با هماهنگی پزشک خانواده، به متخصصان مربوطه ارجاع داده می شوند. همچنین خدمات و حمایت های ویژه ای که برای این بیماران در نظر گرفته شده، کماکان پابرجاست.
آیا پزشک و نیروی انسانی کافی برای این برنامه پیش بینی شده است؟
بر اساس اعلام معاونت بهداشتی دانشگاه، استقرار و جانمایی نیروهای مورد نیاز در بردسیر انجام شده و به ازای هر سه هزار نفر جمعیت شهری، یک پزشک خانواده در نظر گرفته شده است.
نقش سازمان های بیمه گر در اجرای موفق برنامه چیست؟
سازمان های بیمه گر نقش کلیدی در تأمین منابع مالی و پوشش هزینه های درمانی دارند. بیمه سلامت و بیمه تأمین اجتماعی به عنوان بیمه های پایه، با پرداخت به موقع تعهدات خود به مراکز درمانی، نقش مؤثری در اجرای موفق این برنامه ایفا می کنند.
آیا زیرساخت های فنی نظام ارجاع تعریف شده است؟
بله، زیرساخت های فنی از جمله سامانه سیب (سامانه یکپارچه بهداشت) به عنوان ایجاد پرونده الکترونیک سلامت، اتصال سامانه های الکترونیک بیمارستان ها و کلینیک ها به سطح یک و همچنین نقشه راه ارجاع تعریف شده است.
داروهای بیماران در نظام ارجاع چگونه تأمین می شود؟
پزشک خانواده و پزشکان متخصص، نسخه های دارویی را به صورت الکترونیک ثبت می کنند و بیماران می توانند با ارائه نسخه الکترونیک به داروخانه های طرف قرارداد، داروهای مورد نیاز خود را دریافت کنند. داروهای موجود در لیست بیمه نیز با پوشش بیمه ای و با سهم پرداخت ۱۵ درصدی در سطح دو ارائه می شوند.
آیا امکان جابجایی بین استان های کشور وجود دارد؟
با توجه به اینکه برنامه ملی پزشک خانواده و نظام ارجاع به تدریج در سراسر کشور اجرا خواهد شد، در صورت جابجایی افراد بین استان ها، امکان انتقال پرونده الکترونیک سلامت و ادامه روند درمان از طریق نظام ارجاع در استان دیگر فراهم خواهد شد.
مدت زمان انتظار برای دریافت نوبت متخصص چقدر است؟
بر اساس برنامه ریزی انجام شده، پزشک خانواده پس از تشخیص نیاز، نوبت ویزیت بیمار را در سیستم ثبت می کند و بیمار در سریعترین زمان ممکن به متخصص ارجاع داده می شود. زمان دقیق انتظار به نوع تخصص و میزان تقاضا بستگی دارد، اما تلاش بر این است که فرایند ارجاع در کوتاه ترین زمان ممکن انجام شود.
اگر کسی نخواهد از مسیر نظام ارجاع خدمات دریافت کند، به چه صورت خواهد بود؟
ارائه خدمات خارج از مسیر نظام ارجاع با تعرفه های آزاد و بدون بهره مندی از مزایای برنامه (از جمله رایگان بودن خدمات بستری) انجام خواهد شد.
چه نهادهایی بر اجرای صحیح نظام ارجاع نظارت دارند؟
وزارت بهداشت، دانشگاه های علوم پزشکی، سازمان های بیمه گرو همچنین بازرسی های مردمی بر اجرای صحیح این برنامه نظارت دارند. سامانه های الکترونیک نیز امکان رصد و پایش لحظه ای عملکرد پزشکان و مراکز درمانی را فراهم می کنند. همچنین شماره تماس های ۱۹۰ (سامانه پاسخگویی وزارت بهداشت) و ۱۶۹۰ (سامانه پاسخگویی بیمه سلامت) برای دریافت نظرات و شکایات مردم در دسترس است
مواد و محتواهای رسانه ای و تبلیغاتی برنامه از کجا قابل تهیه است؟
علاوه بر تولید محتوای رسانه ای توسط دانشگاه علوم پزشکی کرمان که از طریق پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشکی کرمان به نشانی روابط عمومی دانشگاه قابل دسترسی است، پایگاه آوای سلامت به نشانی آوای سلامت نیز برای مخاطبان و فعالان رسانه ای در دسترس است تا از آخرین اخبار و محتواهای مرتبط با حوزه سلامت مطلع شوند.
این برنامه به تدریج در سراسر کشور اجرا خواهد شد. جهت کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن های زیر تماس حاصل فرمایید:
سطح اول خدمات: ۳۱۲۱۵۷۲۹-۰۳۴
سطح دوم و سوم خدمات: ۳۱۲۱۵۶۲۹-۰۳۴