به مناسبت روز جهانی سکته مغزی و در گفت و گو با متخصص مغز و اعصاب:
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کرمان،
خبرنگار: آقای دکتر، سکته مغزی نامی نگران‌کننده است؛ در ابتدا بفرمایید دقیقاً چه اتفاقی در رگ‌های مغز رخ می‌دهد که فرد دچار سکته می‌شود و آیا این اختلال تنها در یک رگ اتفاق می‌افتد؟
دکتر فرهاد ایرانمنش: وقتی قسمتی از مغز دچار اختلال خون‌رسانی می‌شود، اصطلاحاً فرد دچار سکته مغزی شده است. این اختلال گاهی به خاطر انسداد رگ (بسته شدن) و گاهی به دلیل پارگی رگ رخ می‌دهد که نتیجه آن از دست رفتن عملکرد بخشی از مغز است؛ اختلالی که ممکن است در بینایی، حرکت بدن، کنترل مدفوع یا سایر عملکردهای جسمی بروز کند. متأسفانه این قابلیت در هر رگی از مغز وجود دارد و گاهی حتی ممکن است همزمان چند عروق با هم درگیر شوند که به مراتب وضعیت را وخیم‌تر می‌کند.
خبرنگار: چه عواملی در گرفتگی یا پارگی عروق مغزی دخیل هستند و آیا این عارضه در جوان‌ها هم دیده می‌شود؟
دکتر ایرانمنش: سن یکی از عوامل زمینه‌ای اصلی است؛ رگ‌ها به مرور زمان روند پیری را طی کرده و دچار انسداد یا شکنندگی می‌شوند. اما خط مقدم تشدیدکننده این وضعیت، «لایف‌استایل» یا همان شیوه زندگی است که شامل تغذیه نامناسب، ورزش نکردن، فشار خون، دیابت، چربی خون، بی‌تحرکی و استرس‌هاست و این روند پیری عروق را بسیار زودتر از موعد رقم می‌زند.
در جوان‌ها نیز جدا از عوامل ژنتیک و سابقه خانوادگی، متأسفانه مسئله اعتیاد؛ چه مواد مخدر سنتی و چه داروهای جدید سوءمصرف‌شده، بروز سکته‌های قلبی و مغزی را به شدت افزایش داده است.
خبرنگار: علائم و نشانه‌های اصلی سکته مغزی چیست که اطرافیان باید به آن توجه کنند؟
دکتر ایرانمنش: پنج علامت اصلی و هشداردهنده سکته مغزی که به صورت «حادی» و ناگهانی بروز می‌کنند عبارتند از:
۱. اختلال تکلم (سنگین شدن ناگهانی زبان)
۲. انحراف صورت (کج شدن صورت)
۳. ضعف حرکتی (ضعف ناگهانی دست یا پا)
۴. اختلال تعادل (سرگیجه شدید و ناگهانی)
۵. دوبینی ناگهانی
اگر این علائم به صورت ناگهانی ظاهر شوند، زنگ خطری جدی است و باید بلافاصله به بیمارستان مراجعه کرد.
خبرنگار: اگر فردی دچار علائم سکته مغزی شد، زمان طلایی درمان چقدر است و چه اقداماتی در بیمارستان انجام می‌شود؟
دکتر ایرانمنش: شعار سازمان بهداشت جهانی این است: «زمان یعنی مغز». «زمان طلایی» معروف معمولاً ۳ تا ۴.۵ ساعت است؛ یعنی در اولین فرصت و دقایق اولیه باید به مراکز درمانی مراجعه کرد. اگر در این بازه زمانی بیمار برسد، با تزریق وریدیِ یک سرم مخصوص می‌توان لخته را باز کرد و در ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد، فرد را از فلجی، نابینایی و ناتوانی نجات داد. برای مواردی که با دیرکرد مواجه می‌شوند (تا ۱۲ ساعت)، خوشبختانه با همکاری گروه‌های مغز و اعصاب و جراحی مغز و اعصاب در کرمان، درمان‌های آنژیوپلاستی و خارج کردن لخته در بیمارستان انجام می‌شود.
خبرنگار: اگر درمان‌ها دیرتر انجام شود و بیمار دچار ناتوانی شود، راهکار چیست؟
دکتر ایرانمنش: اگر به هر دلیلی بیمار دیر برسد، وارد فاز «بازتوانی» می‌شویم و در این زمینه شش ماه بیشتر وقت نیست! فیزیوتراپی و توان‌بخشی (گفتاردرمانی، حرکتی و...) اگر در ۶ ماه اول به صورت جدی انجام شود، شانس بازگشت عملکرد فرد بسیار بالا خواهد بود، اما پس از آن کار به مراتب دشوارتر می‌شود.
خبرنگار: در پایان، چه توصیه‌ای برای پیشگیری از سکته مغزی و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای دارید؟
دکتر ایرانمنش: اصلاح سبک زندگی حرف اول را می‌زند؛ تحرک کافی، کنترل دقیق فشار خون، دیابت، چربی خون، پرهیز از استرس، داشتن خواب منظم و دوری از مصرف خودسرانه داروها و مواد محرک، کلید اصلی داشتن جامعه‌ای سالم و سالمندی پویا است. همچنین کسانی که از میگرن رنج می‌برند باید حملات خود را زیر نظر پزشک کنترل کنند، چرا که میگرن کنترل‌نشده همراه با برخی شرایط خاص می‌توانند خطر سکته مغزی را بالا ببرند.