دکتر رضا دهنویه- معاون پژوهشی پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت دانشگاه علوم پزشکی کرمان
این بند در حقیقت تاکیدی بر هدف در نظر گرفته شده در سند چشم انداز ایران 1404 دارد که در آن جایگاه ایران به عنوان قدرت اول منطقه، در نظر گرفته شده است. راهکار در نظر گرفته شده جهت تحقق این موضوع در حوزه علم و فناوری نظام سلامت، تحول پژوهش و تحقیقات علوم پزشکی با رویکرد نظام نوآوری ذکر شده است که می طلبد با دیدی عمق تر به مفهوم آن توجه نماییم .
جهت فهم راحت‌تر موضوع، قبل از هر چیز لازم است اشاره ای به معنی نوآوری بشود. به طور کلی نوآوری شامل شکل گیری یک ایده جدید و تبدیل شدن آن ایده به یک کالا (نظیر دارو یا تجهیزات پزشکی جدید) و یا یک خدمت ( نظیر یک روش جدید درمانی برای درمان یک بیماری) می‌شود. به عنوان مثال اگر ایده درمان بیماری ام اس در ذهن محققی شکل بگیرد و بعد از آزمایش‌های فراوان این محقق موفق به ارایه روش درمانی جدید برای درمان بیماری ام اس شود، در این حالت گفته می شود که نوآوری رخ داده است.
در حالت ایده آل می بایست پژوهش هایی که در زمینه سلامت در کشور انجام می شود را به سمت نوآوری بیشتر سوق داد. به عبارت دیگر در این رویه جدید، هدف مطلوب پژوهش ها، کمک به تولید خدمات و کالاهای جدید در نظام سلامت جهت پاسخگویی به نیازهای سلامت جامعه ذکر شده است.
بنابراین، اینکه صرفاً گفته شود که من پژوهش سلامت انجام دادم و نتیجه کارم را در مجلات چاپ کردم، نمی تواند هدف نهایی در نظر گرفته شود. هر چند که چاپ یک مقاله که از پژوهش بدست می آید مطلوب است اما هدف نهایی نیست و الزاماً منجر به نوآوری و رفع مشکلی از سلامت مردم نمی گردد. سئوالی که در اینجا مطرح می شود این است که اگر بخواهیم نظام سلامتی با تاکید بر نوآوری داشته باشیم باید به چه نکاتی توجه نماییم؟
تجربه نشان داده است که نمی توان تنها با درنظرگرفتن و تقویت یک یا دو عامل سرعت نوآوری در بخش سلامت را به میزان محسوسی افزایش داد، بلکه تحول چشمگیر در نوآوری در بخش سلامت، نیازمند توجه به فاکتورهای مختلفی است که در نظر گرفتن همه آنها در کنار هم موجب موفقیت نظام سلامت کشور در ارایه خدمات و محصولات نوآورانه و پاسخگو به نیازهای مردم و البته اندک اندک مطرح شدن در سطح منطقه خواهد شد.
به عبارت دیگر تصور اینکه صرفاً با صرف پول بیشتر در بخش پژوهش سلامت کشور می توان نظام سلامتی با خدمات و محصولات مفید و نوآورانه داشت، تصور درستی نمی باشد .
اما این فاکتورهای تعیین کننده و موثر بر میزان نوآوری در نظام سلامت کشور چه مواردی می‌باشند؟ یکی از این فاکتورها سیاستگذاری مناسب، همه جانبه نگر و با ثبات در امر پژوهش می باشد. اگر قرار باشد با تغییر مداوم مدیریت ها، سلیقه های جدید تعیین کننده مسیر پژوهش‌های سلامت باشد نمی‌توان به صورتی موثر پیگیر امور به ثمرنشستن پژوهش های سلامت در کشور شد.
عامل دیگر تامین منابع مالی لازم برای پروراندن ایده های تولید شده در نظام سلامت کشور است. همچنین در این خصوص تربیت نیروی انسانی لازم و ماهر که توانمندی تولید ایده را داشته باشد، اهمیت دارد. به راستی در شرایط کنونی چند درصد فارغ التحصیلان دانشگاهی ما توانایی تولید ایده و راه اندازی یک کسب و کار جدید را در پاسخ به نیازهای سلامت جامعه دارند؟، حمایت از شرکت های تازه تاسیس و دانش بنیان (که فارغ التحصیلان دانشگاهها با سرمایه اندک آنها را راه اندازی نموده اند)، از طریق راه اندازی و تقویت مراکز رشد حوزه سلامت، وضع مقررات لازم جهت حفظ حقوق افراد نوآور و فرهنگ سازی در گروه های مختلف تاثیر گذار از جمله دیگر فاکتورهای موثر بر نوآوری نظام سلامت کشور هستند .
قطعاً با در نظر گرفتن الزامات هرکدام از عوامل ذکر شده می توان به تدریج زمینه تولید ایده های بیشتر و بهتر در نظام سلامت و تبدیل این ایده ها به خدمات و محصولات جدید در راستای برآوردن نیازهای سلامت جامعه را فراهم آورده و جریان ورود علم و فناوری از خارج به داخل را برعكس نموده و به مرجعیت علمی در منطقه و جهان اسلام دست یافت .