درباره اعتیاد به مواد محرک و توهم زا بیشتر بدانیم

عوامل فردی شامل موقعیت های مخاطره آمیز (ترک تحصیل، بی سرپرستی)، نگرش مثبت به مواد، اختلالات روانی صفات شخصیتی، استعداد ارثی، شكست تحصیلی، تعهد اندك به مدرسه، احساس بیگانگی و سركشی، رفتار ضد اجتماعی در اوایل دوره نوجوانی، دوستی و همراهی با همسالان مصرف كننده مواد مخدر، نگرش های مثبت درباره مواد مخدر و شروع مصرف مواد مخدر در سنین پایین می شود . عوامل مربوط به خانواده شامل ناآگاهی والدین، ارتباط ضعیف والد و كودك، توجه زیاد به كودك، فقدان انضباط در خانواده، خانواده متشنج و ازهم گسیخته، بزهكاری خانواده و مصرف مواد مخدردر خانواده است.

عوامل خطر اجتماعی نیز عبارتند از:

 عدم دسترسی به سیستم‌های خدماتی، حمایتی، مشاوره‌ای و درمانی، توسعه صنعتی جامعه، مهاجرت، كمبود فرصت‌های شغلی، محرومیت اقتصادی و اجتماعی، توسعه صنعتی، مهاجرت، جدایی از خانواده، انزوا، ناامیدی، كم سوادی، فقدان مهارت‌های شخصی، عدم دسترسی به مشاغل مناسب و محرومیت در تأمین نیازهای حمایتی.

مواد سایکواکتیو، موادی هستند که منجر به تغییرات در مغز و فرایندهای عالی آن از جمله تفکر، خلق، شناخت و آگاهی می گردد. این مواد به طور کلی در سه گروه تقسیم می گردند :دسته ای که با اهداف درمانی به کار گرفته می شوند، گروهی که با مقاصد غیرقانونی مصرف می شوند و موادی که به منظور مقاصد قانونی و براساس ضرورت فردی ازجمله دلایل تغذیه ای، انرژی زایی و ... استفاده می شوند . مواد تواهم زا، موادی هستند كه حقایق و ماهیت اشیاء‌ را غیر واقعی نشان می دهند و تحت تأثیر مواد توهم زا احساس جهت، ‌فاصله و زمان دچار مشكل می شود . این مواد می تواند باعث رفتارهای غیر قابل پیش بینی، ‌عجیب و خصمانه ای شود كه گاهی منجر به آسیب های جدی و حتی فوت می شود و افراد تحت تأثیر این مواد، مكرراً به خود آسیب می رسانند و یا رفتارهای پرخاشگرانه نشان می دهند.

اثرات استفاده از توهم زاها به دو صورت جسمی و روانی می تواند بروز داشته باشد. افزایش فشار خون وطپش قلب، خواب آ‌لودگی واحساس لرزش، ناتوانی در هماهنگی عضلانی، تكلم پراكنده، ‌تكه تكه و بی انسجام، كاهش آگاهی حسی نسبت به لمس و درد كه می تواند باعث بروز آسیب خود شود، تشنج و فرورفتن به كما می تواند از عوارض جسمی استفاده از توهم زاها باشد. همچنین داشتن احساس بیگانگی و احساس تنهایی، افسردگی، اضطراب، بدگمانی و سوء ظن، رفتار خصمانه، اغتشاش فكر، سوءظن و عدم كنترل بر رفتارها، به خاطر آوردن خاطرات گذشته و بروز رفتارهایی شبیه بیماران اسكیزوفرنیك از عوارض روانی استفاده از این مواد هستند.

مواد محرك به موادی گفته می شود كه مصرف آنها با آزاد سازی نوراپی نفرین و دوپامین در مغز، سیستم اعصاب مركزی را تحریك كرده و اثرات حادی مانند افزایش ضربان قلب، فشار خون، اندازه مردمك چشم، تنفس و كاهش اشتها، خواب و زمان واكنش دارد. این مواد در هنگام سوء مصرف اثرات افزایش خلق، پرانرژی بودن و تجربه لذت بخش از وقایع محیطی را برای فرد ایجاد می نمایند. همین امر باعث می گردد با وجودی كه قطع ناگهانی این مواد معمولاً علایم آزار دهنده جسمانی ندارند، ولع مصرف مجدد آنها ترك كردن دائم شان را با مشكل مواجه نمایند. شناخته شده ترین این مواد شامل آمفتامین، تامفتامین، اكستازی و كوكایین است. مت‌آمفتامین با ورود به سیستم عصبی مرکزی باعث آزاد شدن ناگهانی واسطه شیمیایی دوپامین از مغز می‌شود که باعث تحریک سلول های مغزی و افزایش حالت تهاجمی و افزایش حرکات جسمی می‌شود. در صورت ادامه مصرف بعد از مدت طولانی علایم بدخلقی و افسردگی و علایم اختلال حرکتی مثل پارکینسون در فرد ظاهر می‌شود . همچنین این ماده در همان ابتدای مصرف خسارات جبران ناپذیری را در مغز وارد می‌آورد که افت حافظه، پرخاشگری و تهاجم، رفتارهای جنون آمیز و آسیب‌های قلبی و مغزی از عوارض مصرف آن است . مصرف این ماده می‌تواند باعث کاهش اشتها برای روزها، افزایش تعداد تنفس، افزایش فعالیت فیزیکی، افزایش دمای بدن و تحریک پذیری، بی خوابی، گیجی، لرزش و تشنج، اضطراب و بدبینی و خشونت را سبب شود که تشنج و افزایش زیاد دمای بدن باعث مرگ افراد می‌گردد. همچنین با صدمه روی عروق باعث سکته مغزی و سکته قلبی می‌گردد. یکی از عوارض روانی آن ایجاد بیماری روانی شبیه اسکیزوفرنی است که شامل توهمات بینایی و شنوایی و بدبینی و پرخاشگری است. احساس کرم زدگی توهمی هست که میان مصرف کنندگان آمفتامینها رواج دارد و علت آن اثر محرک شیشه روی مغز می‌باشد. توهم کرم زدگی و وجود کرم هایی که تمام بدن و صورت را می‌خورند تا آنجا شدید است که ممکن است باعث شود شخص در حالت توهم ناشی از شیشه به خودش آسیب شدیدی وارد کند که گاهی هم به بستری شدن فرد می‌انجامد. همراه بودن مصرف شیشه با عفونت های پوستی و پوسیدگی شدید دندان ها باعث شده است شایعه کرم زدگی بدن گسترش پیدا نماید. دهان کرم زده معتادان آمفتامین (Meth Mouth) یکی از شدیدترین عفونت های دهانی و پوسیدگی دندان است. علت این عفونت اثر تنگ کننده عروق ماده متآمفتامین و اثرات جانبی آن مثل خشکی دهان، تنبلی و بی خیالی، مصرف زیاد مشروبات و نوشابه برای جبران کم آبی و حل کردن شیشه عوامل اصلی این عفونت دهانی و دندانی هستند . مصرف آمفتامین یا شیشه با خلوص پائین که مخلوط با مواد دیگری از جمله شکر یا جوش شیرین است عوارض شدیدتری نسبت به آمفتامین خالص دارد. پارگی رگ ها، گرفتگی عضلانی و عفونت پوستی و یا داخلی از این عوارض می‌باشد. ضمناً موارد مرگ در اثر مصرف بیش از حد یا اُوِر دوز در این نوع مواد بیشتر از مواد خالص است، چرا که ممکن است بدون اطلاع فرد، ماده مخدری که از فروشنده ناشناسی تهیه شده دارای درصد یا دوز بالاتری نسبت به ماده معمول داشته باشد.

علی بهرام نژاد