نقش گِلبازی در پرورش مهارت ها و خلاقیّت كودكان

اگر بخواهیم کودک خلاق داشته باشیم بد نیست به فواید بازی های طبیعی مثل آب بازی، خاک بازی، گِل بازی و شن بازی توجه کنیم.

فواید گِل‏بازی

-رشد و پرورش خلاقیت

خلاقیت و نوآوری كودك غالباً در زمان‏هایی شكوفا می‏ شود كه آزادی عمل داشته باشد و بتواند قوه ی تخیل خویش را برای ساختن چیزی به كار اندازد. از آنجا كه بازی با گِل رس طبق الگو، مدل و نقشه ی از پیش تعیین شده نیست كودكان می‏ توانند به آفرینش دست بزنند، هر چند به دلیل قابلیت انعطاف و نرمی گِل می‏ توانند به هر صورتی كه بخواهند آن را شكل بدهند و در صورت تمایل خراب كنند. همان طور كه نقاشی كردن موجب خلاقیت، ابتكار، نوآوری و لذت درونی برای كودك می ‏شود.گِل‏بازی افزون بر همان اثرات، سرگرمی بسیار لذت‏بخش و شادی‏آفرین برای كودكان به حساب می‏ آید.

-رشد و پرورش گویایی

باید به كودكان فرصت داد از راه گِل‏بازی، مجسمه‏ سازی، كولاژ و نقاشی، احساسات و عقاید خویش را بیان نمایند. در بازی با گل رس كودك می‏ تواند فكر كند، تصمیم بگیرد و با كمك قوه ی تخیل و تصورش چیزی بیافریند و در پایان، احساس رضایت كند و درباره ی ساخته ‏هایش صحبت كند.

احساس رضایت ناشی از ساختن بسیار پراهمیت است. علاوه بر آنكه كودك در مورد ساخته‏ اش داستان‏ سرایی می‏ كند، به افكارش هم نظم و ترتیب می ‏دهد. زمانی كه كودكان در حال گِل‏بازی هستند، برای دوستان‏شان صدا در می ‏آورند، یا ممكن است خواسته باشند با كارهایی مثل پختن، خوردن، مهمانی و جشن ، خود را مشغول كنند.

-رشد و تکامل اعصاب و عضلات

بیشتر كارهایی كه با گل انجام می‏ گیرد با به كارگیری انگشت و دست می‏ باشد. فشار دادن، ضربه زدن، جدا كردن، غلطاندن، قطعه قطعه كردن، به همدیگر متصل كردن و ... به رشد عضلات كمك می‏ كند و باعث می‏ شود كودك تجربه‏ های آسان و موفقی برای خود كسب نماید.

كودكان از دیدن اثرات حركات‏شان لذت برده و متوجه می‏ شوند قادرند با حركات دست‏هایشان گل رس را به طریقی كه مایلند تغییر شکل دهند و مکنونات ذهنی خود را بر گِل رس باشکل ها و مجسمه های مختلف ظاهر نمایند. كودك ممكن است گِل رس را به صورت لوله‏ ای بلند و باریك (طناب‏ مانند) در بیاورد، آن را بكوبد و به شكل توپ در بیاورد یا اینكه به صورت تافتون در آورده و با انگشتانش سوراخ سوراخ كند. در كار با گل رس کره(توپ) از اولین شكل ‏هایی می‏ باشد كه كودك با تسلط و مهارت بیشتری قادر به ساختن آن است. درست كردن گل به صورت باریك نشانه‏ ای رشد و تسلط كودك در زمینه های عصبی، عضلانی می‏ باشد .

-رشد و پرورش مهارت‏ های اجتماعی

وقتی چند كودك با همدیگر گل‏بازی می‏ كنند از شراكت و داد و ستد برای ساختن چیز مورد علاقه‏ شان لذت برده و مهارت‏ های اجتماعی ‏شان پرورش پیدا می‏ كند.

-پرورش قدرت تجسم فضایی و هندسی

كار با گل رس زمینه ی پرورش ادراك فضایی و هندسی كودك را افزایش می‏ دهد چون كودك می‏ تواند صورت‏ های فضایی و هندسی را به صورت عینی خلق كرده و مشاهده كند؛ مثلاً ساخت یك جعبه، چمدان، آدم، مربع، مستطیل، دایره و ... همه این مفاهیم را می‏ تواند از طریق گل‏بازی عینیت بخشد و با مفاهیمی مانند نرمی، سفتی، زبری، سختی، سبكی، سنگینی، طول، سطح و حجم آشنا گردد .

گل رس ماده خیلی خوبی برای طرح‏ های سه ‏بعدی است، زیرا به دلیل نرمی و قابلیت انعطاف می‏ توانند آن را به هر شكلی كه بخواهند در آورند. همچنین كودكان در سنین كودكستانی می‏ توانند شكل‏ های پایه ‏ای مانند دایره، توپ‏ های كوچك، شكل‏ های گوشه‏ دار مثل مربع و مستطیل را با گل رس بسازند.

كودكان به هنگام گل‏بازی یك توپ حلقه‏ ای كامل گِلی را به جای سر و یك مستطیل را به جای بدن می‏ گذارند و با درست كردن باریكه‏ هایی به عنوان دست و پا به ساخت آدمك می‏ پردازند.

كودكان می‏ توانند گل رس را به قالب ‏های مختلفی در بیاورند، كلوچه درست كنند، كیك درست كنند و آن را بپزند، این گونه فعالیت‏ های قالب‏ سازی موجب رشد حسی، ادراكی و لامسه در كودكان شده و به سازگاری و انطباق‏ پذیری تصورات و ادراكات‏شان در مورد اشكال و اجسام سه‏بعدی و هندسی كمك بزرگی می‏ كند.

- پرورش حس لامسه

خاصیت نرمی و شكل‏ پذیری طبیعی گل رس جاذبه قوی برای كودكان در هر سنی دارد . هر یك از حواس كه بیشتر در معرض محركات محیطی قرار بگیرد، كاربرد و مهارت آن افزایش می‏ یابد. گل رس علاوه بر تمامی مزایای دیگری كه برای كودك دارد حس لامسه كودك را پرورش داده و زمینه درك و فهم حس لمس كردن را برای او فراهم می‏ كند و مفاهیمی مانند سفت، سخت، نرم، زبر، مرطوب، خشك و ... را برای كودك معنی‏ دار می‏ كند.
برای بازی با گل رس كودكان از مجموعه حواس‏شان از قبیل دیدن، لمس كردن و بوییدن استفاده می‏ كنند و از آنجا كه بیشتر كارهایی كه با گل انجام می‏ گیرد، با به كارگیری انگشتان دست می‏ باشد، حس لامسه بیشتر به كار گرفته می‏ شود.

كودكان وقتی با گل رس كار می‏ كنند مفاهیم نرم و سخت را تجربه می‏ كنند. كودك با اضافه کردن مقداری آب به خاك رس در می‏ یابد كه خاك رس می‏ تواند تبدیل به گل شده، گلِ درست شده می ‏تواند خیلی شُل (نرم) یا خیلی سفت (سخت ( باشد .

احمد ابراهیمی

مربی کار درمانی بیمارستان شهید بهشتی