تحرک و فعالیت بدنی، لازمه سلامت

گسترش شهرنشینی و کاربرد وسایل نقلیه و نیز تغییر مشاغل به سمت مشاغل بی تحرک و اغلب در وضعیت ساکن، موجب کاهش قابل توجه تحرک روزانه افراد شده است.

پیشرفت این سیر کم تحرکی در دوران کودکی و نوجوانی نیز کاملاً مشهود است، به طوری که عواقب این فقر حرکتي، تغذيه نامناسب و کاهش زود هنگام قابليت هاي جسماني با ناراحتي ها و امراض متعددي مانند: بيماري هاي عروق كرونر قلبي، فشار خون، ديابت نوع دوم، افزايش چربي خون، بيماري هاي انسداد ريوي و التهاب مفاصل مرتبط مي باشد.

 سازمان بهداشت جهاني شیوع فزاینده اضافه وزن و چاقی در کودکان را يک معضل جهانی اعلان نموده و در بسياري از کشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته در دهه هاي اخير اين عارضه به طور چشمگير در حال افزايش است و از اين رو کودکان چاق در معرض خطر ابتلا به بيماري هاي مختلف و ناراحتي هاي معتددي در کوتاه مدت و بلندمدت قراردارند.

ناراحتي هاي مرتبط با تندرستي کوتاه مدت کودکان چاق، شامل انزواي اجتماعی و اختلالات روانشناختی بالقوه مي باشد.

کودکان خردسال و دارای اضافه وزن توسط همتایان خود به صفات نامناسبي مانند زشت و تنبل توصیف می‌شوند و ممکن است مورد آزار و انزوای اجتماعی قرار گیرند؛ چنین کودکانی همچنین نسبت به همتایان لاغر خود در معرض امراض بیشتری نيز هستند. برای مثال نشان داده شده است که کودکان دارای اضافه وزن یا چاق در معرض خطر بیشتر ابتلا به آسم بوده و از داروهای بیشتری استفاده می‌کنند.

 کودکان دارای اضافه وزن و چاق در کوتاه مدت با احتمال بیشتري به بيماري هاي مختلف معده- روده‌ای، قلبی – عروقی، غدد درون ريز و ارتوپدی نيز مبتلا مي شوند در حاليکه همتایان لاغر خود ممکن است در طولانی مدت اين ناراحتي ها را تجربه کنند.

 علاوه براين، اضافه وزن و چاقي تأثيرات نامطلوبي روي ديگر مشخصه هاي روانشناختي کودکان نيز مي تواند داشته باشد. مطالعات انجام شده نشان مي دهد که رابطه زيادي بين چاقي کودکان و سطح خودباوري و اعتماد به نفس پايين کودکان وجود دارد.

فعاليت بدني در كودكان و نوجوانان 6 تا 18 سال در قالب سه نوع فعاليت هاي هوازي، فعاليت هاي قدرتي جهت تقويت عضلاني و فعاليت هاي لازم براي تقويت ساختار استخواني عنوان می شوند.

در اين سنين كودكان و نوجوانان بايد روزانه حداقل يك ساعت فعاليت بدني، با شدت متوسط و يا شديد ( در مجموع 60 دقيقه در هر روز) انجام دهند. فعاليت هاي هوازي فعاليتی است كه دستگاه قلب و عروق و تنفس بيشتر فعال شده و آگاهانه تحت استرس قرار مي گيرد.

تداوم اين فعاليت ها بايد حداقل 10 دقيقه باشد تا اثرات مثبت آن بر دستگاه قلب و عروق و تنفس اعمال گرديده تا به عنوان فعاليت هوازي محسوب شود.

ضروری است در نوجوانان سنین 12 تا 18 سال، 3 تا 4 روز از هفته را به فعالیت بدنی شدید بپردازند تا ظرفیت های قلبی – عروقی و تنفسی آنها قابلیت رشد و نمو حداکثری را پیدا نمایند.

در اين سنين حداقل سه روز در هفته لازم است كه فعاليت هايي بيشتر از معمول و سخت تر از آنچه در كارهاي روزمره را شامل مي شود، انجام دهند.

در اين فعاليت ها بايد حتي المقدور تمام عضلات اصلي بدن شامل نواحي كمر، شكم، سينه، شانه، بازو، ساق ها و ران ها بكار گرفته شوند.

هنگامي عضلات تقويت مي شوند كه در اثر انقباض و فعاليت به مرحله خستگي برسند.

 فعاليت‌هاي لازم براي تقويت ساختار استخواني، عبارتست از فعاليت هايي كه در اثر عكس العمل وارده از طرف زمين بر روي بدن، موجب تحريك صفحات رشد و استخوان سازي بيشتر نواحي استخوان ساز مي شود.

 ورزش هايي مانند واليبال، بسكتبال، كوهنوردي، ژيمناستيك، راهپيمايي، دويدن، طناب زدن، بازي لي لي، كش بازي دختران، از روي طناب پريدن و از اين قبيل ورزش ها و فعالیت ها به ميزان 3 روز در هفته موجب استحكام و رشد بهينه استخوان ها مي شود.

ورزش ها و فعاليت های نوجوانان بايد متناسب با سن آنها، شادي بخش و متنوع باشد.

فعاليت هاي قهرماني و رقابتي در سنين رشد کودکان و نوجوانان کمتر باید مد نظر بوده و بايد كارشناسي شده صورت گیرد، در غير اينصورت ممكن است به خطراتي از قبيل اختلال در روند رشد كودك و نوجوان منجر گردد.

نیازهای تغذیه ای کودک و نوجوان ورزشکار باید به طور دقیق تعیین شود که در این راستا میزان کالری، آهن و کلسیم دریافتی و رعایت اصل تعادل و تنوع در مصرف گروه های مختلف غذایی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 زکیه کاربخش، کارشناس سلامت جوانان، نوجوانان و مدارس معاونت بهداشتی