تأخیر در رشد گفتار و زبان کودکان

رشد طبیعی گفتار و زبان نقش اساسی در سایر جنبه های رشد انسان از قبیل رشد اجتماعی، رشد روانی، رشد اخلاقی، رشد شخصیتی، پیشرفت تحصیلی و ... داشته و بالعکس رشد ناکافی مهارت های کلامی می تواند بر موارد ذکر شده تأثیرات نامناسبی داشته باشد.

خصوصیات یک کودک با توانایی گفتار سالم و بدون تأخیر

کودکان تا قبل از یک سالگی باید بتوانند نشانه هایی را از خود بروز بدهند که نشان دهنده استفاده از صداها برای ایجاد ارتباط با محیط اطراف باشد.

اولین مراحل پیشرفت گفتاری، ایجاد صداهای نامفهوم توسط کودک است. همینطور که کودک بزرگتر می شود (حدود 9 ماهگی) او شروع به ردیف کردن صداها می کند و سعی دارد تا آواهای مختلف را به هم پیوند بدهد و کلماتی مثل «ماما» و «بابا » بدون اینکه واقعاً معنای دقیق این کلمات را بداند، بیان کند. تا سن 15 ماهگی، می تواند محدوده وسیعی از اصوات کلامی را به کار ببرد و حداقل یک یا چند کلمه صحیح را بیان کند.

کودک باید تا 18 ماهگی دامنه لغاتی در حد 20 کلمه داشته باشد و تا 2 سالگی قادر باشد حدود 50 کلمه یا بیشتر را بیان کند؛ همچنین کودک قادر است که دو کلمه را با هم ترکیب کند. مثل «بابا رفت». یک کودک 2 ساله قادر به انجام دستورات دو قسمتی می باشد (مثلا: لطفا عروسکت را بردار و لیوانت را به من بده ). در سنین 2 تا 3 سالگی، والدین اغلب شاهد یک تحول اساسی در صحبت کردن کودک خود هستند. دامنه لغات کودک به یک باره افزایش می یابد و او می تواند 3 کلمه یا بیشتر را با هم ترکیب کرده و جمله بسازد.

علل تأخیر در رشد گفتار و زبان

یک سری از کودکان دیر زبان باز می کنند و لزوماً نمی تواند مشکل عمده ای باشد و ممکن است در خانواده ها ارثی باشد. اما اگر این مدت صحبت نکردن طول بکشد و کودک متناسب با سن و سال خود گفتار نداشت بایستی مورد ارزیابی پزشک یا آسیب شناس گفتار و زبان قرار گیرد.

گفتار درمانگر با بررسی شرایط کودکانی که خوب حرف نمی زنند، علت این امر را شناسایی و درمان می کند.

عواملی که هر فرد لازم دارد تا گفتار مناسبی داشته باشد عبارتند از:

    هوش، حافظه، توجه و تمرکز، سلامت حس شنوایی، اندام گفتاری سالم(زبان، لب ها، حنجره و ...

یک سری از بیماری ها و اختلالات منجر به تأخیر در رشد گفتار و زبان می شوند که عبارتند از عقب ماندگی ذهنی، کم شنوایی، شکاف کام، اختلال بیش فعالی و کم توجهی، فلج مغزی، زبان پریشی، اوتیسم و آسیب های جزیی مغز و ...

ناگفته نماند چنانچه کودک از هر جهت سالم بوده ولی محیط غنی به لحاظ تحریکات مناسب گفتاری((به دلایلی از قبیل عدم حضور یا عدم سلامت روانی مادر و یا تعامل کلامی کم با کودک)) وجود نداشته باشد نیز، ممکن است دچار تأخیر در رشد گفتار و زبان بشود .

عوامل مؤثر در رشد گفتار و زبان

کیفیت و کمیت تعامل گفتاری بین والدین و کودکان بر روی رشد گفتار و زبان آنها تأثیر می‌گذارد. والدین باید تحریک گفتار را زود هنگام و در فاصله کوتاهی پس از تولد کودک آغاز کنند، چراک ه برخورداری از کلام روان، هنری است که آموختن آن از بدو تولد آغاز می‌شود.

خواندن شعر و ترانه های کودکانه و یا لالایی های قبل از خواب تأثیر زیادی در پرورش توانایی تکلم کودکان دارد. بهتراست والدین از همان ماه های اول تولد، در هنگام به آغوش گرفتن کودک با صدای کودکانه و ملایم شعرهای ساده، کوتاه و ریتمیک را بخوانند. در حین خواندن شعر یا داستان از حرکات دست و بدن زیاد استفاده کنند.

برای کودکان سنین پیش دبستانی لازم نیست متن کتاب داستان خوانده شود بلکه والدین با زبان ساده، داستان را تعریف کنند. توجه داشته باشند محتوای داستان یا شعر بایستی با سن کودک و توانایی درک او، تناسب داشته باشد.

اختصاص زمانی برای صحبت با کودک آنهم بطور مستقیم بسیار اهمیت دارد و قوه تکلم او را تقویت می‌کند و توصیه می‌شود حین صحبت به او نگاه کنید تا حس کند کە شما منحصراً به او توجه دارید؛ این کار به او کمک می‌کند تا حالت‌های صورت را یاد گرفته و با گفتار همراه کند.

نکته پایانی نقش برجسته پزشکان به ویژه متخصصین اطفال، کارکنان مراکز بهداشتی - درمانی و خانه های بهداشت روستایی و همچنین نقش مدیران و مربیان مهد کودک ها در جهت راهنمایی والدین و ارجاع به موقع این گروه از کودکان به کلینیک های گفتاردرمانی بسیار مهم است زیرا که " تحقیقات معتبر جهانی نشان داده است که بهترین و مفیدترین سن کمک به رشد مهارت های گفتاری و زبانی کودکان دچار تأخیر در رشد گفتار و زبان، سنین بین 2 تا 5 سالگی است که به سنین طلایی شهرت دارد و آن هم به این دلیل است که مناطق مغزی مربوط به گفتار در این سنین بیشترین آمادگی جهت اکتساب مهارت های یاد شده را دارد.

محدثه ایرانپور