زانوها اعضای مهمی در بدن هستند که وزن آن را تحمل میکنند و بدن ما روی آنها استوار است.زانو مفصلی است که غیر از باز و بسته شدن دارای حرکات خفیف چرخش به داخل و خارج نیز میباشد و همه ما میدانیم ساختار ویژه مفصل زانو بسیار حساس بوده و بخش قابل توجهی از عملکرد ما محصول فعالیت این قسمت از بدن است و سلامت آن حائز اهمیت میباشد..
زانوها اعضای مهمی در بدن هستند که وزن آن را تحمل میکنند و بدن ما روی آنها استوار است.زانو مفصلی است که غیر از باز و بسته شدن دارای حرکات خفیف چرخش به داخل و خارج نیز میباشد و همه ما میدانیم ساختار ویژه مفصل زانو بسیار حساس بوده و بخش قابل توجهی از عملکرد ما محصول فعالیت این قسمت از بدن است و سلامت آن حائز اهمیت میباشد..
مفصل زانو از قسمتهای مختلفی تشکیل شده است که عبارتند از: استخوانها: استخوان ران در بالا ، درشت نی در پایین و در جلو استخوان کشکک، مفصل زانو را تشکیل میدهند،استخوان نازک نی در تشکیل مفصل زانو شرکت ندارد اما درست در مجاورت بخش خارجی این مفصل قرار میگیرد. رباطها.رباطها باندهای فیبری هستند که دو استخوان را بهم متصل میکنند .تعداد آنها 4 عدد میباشد،این 4 رباط استخوان ران را به استخوان درشت نی محکم کرده و پایداری استاتیک مفصل زانو را تامین میکنند.رباطهای صلیبی قدامی و خلفی سبب پایداری مفصل زانو در حرکات به سمت جلو و عقب ، محافظت از آن در برابر ضربات در این جهات و نیز پایداری این مفصل در برابر حرکات چرخشی اعمال شده به آن میشوند.رباطهای جانبی داخلی و خارجی که در طرفین زانو قرار دارند سبب پایداری مفصل در برابر اعمال نیرو به سمت خارج و داخل زانو میشوند. تاندونها: عضلات را به استخوان اتصال میدهند. در مفصل زانو تاندون عضله چهار سر رانی(جلوی ران)در پایین در جلوی مفصل به استخوان کشکک اتصال میابد و ادامه آن در پایین کشکک به استخوان درشت نی متصل می شود.عمل عضله چهار سر رانی باز کردن زانو میباشد. غضروفها: در مفصل زانو به این ساختمانها منیسک میگویند که در بین دو استخوان درشت نی و ران قرار دارند و سبب افزایش سطح تماس در استخوانهای فوق و افزایش پایداری مفصل زانو میشوند. بورسها:یک کیسه کوچک حاوی مایع هستند که سبب تسهیل حرکات مفصل میشوند.تعداد آنها در مفصل زانو 3 عدد میباشد که عبارتند از بورس کشکک(جلوی کشکک و زیر پوست) و بورس زیر کشکک و بورس غاری که درست داخل زانو و درحدود 2 اینچ زیر این مفصل قرار دارد.
ما در سرتاسر زندگی خود از مفصل زانو (سوء) استفاده ی زیادی می کنیم و همه ما در طول عمرمان درد زانو را تجربه کرده ایم .
درد زانو بسیار شایع است و 25% از افرادی که بالای 55 سال سن دارند از زانو درد مزمن شکایت دارند. تشخیص بیماری بیشتر این افراد آرتروز (استئوآرتریت) است.در 10% موارد درد شدید بوده و ناتوان کننده می باشد. بیشتر افراد فکر می کنند که زانو درد یک مشکل اجتناب ناپذیر و درمان نشدنی است که پیامد طبیعی افزایش سن است در نتیجه برای درمان زانو درد فقط از درمان علامتی و مسکنها استفاده می کنند. همه می دانند که حرکت کردن برای مفاصل مفید است.چیزی که افراد را نگران می کند این است که فعالیت فیزیکی موجب ایجاد درد در مفاصل شده و در عوض استراحت موجب کاهش درد می شود. اگر آموزش کافی و اطلاع رسانی درست به بیماران صورت نگیرد ممکن است افراد تصور کنند که با انجام حرکات ورزشی مفصلهایشان آسیب بیشتری می بینند و در نتیجه فعالیت بدنی را کاهش میدهند. عاملی که باعث آسیب دیدگی بیشتر مفاصل می شود، نداشتن تحرک و فعالیت بدنی است که موجب ضعف عضلات،پوکی استخوان و خشکی مفاصل می شود.داشتن عضلات قوی برای حفظ سلامت مفصل زانو و پیشگیری از آرتروز این مفصل حیاتی است.عضلات ضعیف به راحتی خسته می شوند و طرز راه رفتن فرد را تغییر می دهندو حتی ممکن است ضعف عضلات و بد راه رفتن ناشی از آن آغازکننده ی زانو درد باشد. مراقبت از زانوها و پیشگیری از ایجاد درد در آنها بسیار مهم است .بافت نرم مفصل از جمله غضروفها ومایع مخصوص سینویوم در این محل لایه هایی را ایجاد کرده که از ساییده شدن سر استخوانها جلوگیری می کند.به مرور با افزایش سن آسیب پذیری مفاصل بیشتر میشود .و بد نشستن و یا برداشتن بار بیش از اندازه باعث آسیب به آنها شده و به این ترتیب التهاب و سایر مشکلات مفصل بروز میکند. پس با رعایت نکات زیر از مفصل زانو مراقبت کرده و اجازه ندهیم ما را ازحرکت و کارهای روزانه باز دارد.
بهترین راه برای مراقبت از مفصل زانو حفظ قدرت و سلامت عضلات،استخوانها،و رباطها میباشد.و بهترین روش برای رسیدن به این اهداف عبارتست از: 1- برای مراقبت از مفصل زانو باید وزن خود را کنترل کنیم: این بهترین کمک برای حفظ سلامت مفاصل شماست،به موازات افزایش وزن به مرور فرسودگی مفصل دو چندان میشود.در حالی که کاهش وزن،فشار وارده به این ناحیه را در حد قابل توجهی کاهش میدهد. 2-تحرک و ورزش: ورزش موجب کاهش وزن بدن میشود.تحقیقات نشان میدهد که حرکاتی که در تمرینات ایروبیک انجام میشود باعث کاهش التهاب مفاصل شده و از طرفی عدم تحرک، اعتیاد به کامپیوتر و تلویزیون باعث بروز درد مفاصل بخصوص زانو میشود. عدم تحرک به معنای سفت و سخت شدن مفاصل است پس تحرک هرگز نباید فراموش شود .بهترین ورزشی که افراد میتوانند به راحتی آن را انجام دهند پیاده روی ساده شامل رفتن به پارک،خرید کردن،باغبانی و بسیاری از کارهای روزانه است. باپیاده روی مکرر،بدن به تدریج سازگار شد و فشار کمتری به زانو وارد میشود. شنا کردن نیز ورزش بسیار مناسبی برای سلامتی مفاصل بویژه زانو است. این ورزش فعالیتی لذت بخش، نسبتا ارزان و در دسترس است .شنا و راه رفتن در آب باعث تقویت عضلات میشود بدون اینکه فشار زیادی به مفاصل وارد کند. بنابراین ورزش مناسبی برای مراقبت از زانو به حساب میاید.ورزش نباید شدید باشد که باعث خستگی بیش از حد و فرسودگی شود .30 دقیقه ورزش با شدت متوسط در طول روز برای بدست آ وردن منافع ان کافیست .میتوان زمان 30 دقیقه ای را به 3 بار تمرین 10 دقیقه ای در طول روز تقسیم کرد. البته هر چه میزان فعالیت افزایش پیدا کند منافع آن بیشتر میشود.ورزش مداوم به اراده قوی و عزمی راسخ نیاز دارد و برای رسیدن به منافع دراز مدت آن باید با پشتکار و تلاش پیش رفت. با ورزش علاوه بر تقویت عضلات پا که موجب حمایت از زانو میگردد وزن فرد نیز متعادل شده و فشاری که بر زانوها وارد میشود کاهش میابد و به میزان زیادی درد زانو را کاهش داده و از ناتوانی و آسیب زانو پیشگیری میکند. 3-تقویت عضلات شکمی و بخش مرکزی بدن: اختصاص ورزشهای ویژه برای تقویت این بخش لازم است.تقویت عضلات شکمی نیز باعث حفظ تعادل شده و از آسیب به مفاصل جلوگیری میکند. 4-محدودیت های و ناتوانی های خود را بشناسید: بعضی از فعالیتهای و ورزشها برای بعضی از مفاصل مضر و آسیب رسان هستند،. بنابراین ممکن است بعد از انجام آن احساس درد کنید .به طور کلی گفته میشود که چنانچه بعد از اتمام تمرینات بیش از 45 دقیقه ،درد در نواحی فعال مثل زانو احساس کردید بایدحرکات را در دفعات بعدی بطور سبکتر و ملایمتر اجرا کنید. این دردها به این معناست که در هنگام ورزش مفاصل شما بیش از اندازه تحت فشار بوده است و این هدف ما نیست. 5-مراقبت از وضعیت یا فرم بدن: خمیدگی و عدم استواری برای مفاصل خوب نیست، سعی کنید چه در حالت نشسته و جه در حالت ایستاده استواری و راست قامتی خود را حفظ کنید،این حالت استوار موجب حفاظت از مفاصل گردن تا زانو میشود. حتی در هنگام حمل اشیاء نیز استواری خود را حفظ کنید. 6-تغذیه مناسب: تغذیه مناسب و سالم به حفظ سلامت استخوانها کمک می کند. در رژیم غذایی روزانه خود به قدر کافی از غذای کلسیم دار استفاده کنید،بعنوان مثال ماست،کلم بروکلی و ساده و انجیر سرشار از کلسیم هستند. بعلاوه ویتامین ث در کاهش احتمال پوکی استخوان نقش موثری دارد. پس از خوردن پرتقال که سرشار از ویتامین ث است غافل نشوید. بدیهی است که ورزش و تحرک یکی از عوامل اصلی مراقبت از مفاصل بخصوص زانو است. پس ورزش کردن متناسب با بدن بسیار مفید خواهد بود. شایان ذکر است یخ نقش بسزایی در کاهش درد مفاصل دارد و از تورم و درد آنها میکاهد. اگر در بخش مفاصل دچار زخم و جراحت شدید از کیسه یخ بمدت کمتر از 20 دقیقه استفاده کنید،البته توجه داشته باشید بایدیخ را در پارچه یا کیسه قرار داده و روی مفاصل بگذارید.
جهان پزشکی شبکه ملی مدارس-ROSHD.IR پزشکان بدون مرز