رئیس مرکز آموزشی درمانی شهید بهشتی کرمان؛
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، وی با اشاره به تعاریف علمی اختلال مصرف مواد، گفت: ماده مخدر به موادی اطلاق میشود که موجب اختلال در عملکردهای فیزیکی و اجتماعی فرد میشوند. اگر این اختلال به مدت ۱۲ ماه ادامه داشته و باعث آسیبهای اجتماعی مانند طرد از خانواده، از دست دادن شغل یا افت وضعیت اقتصادی شود، به آن اختلال مصرف مواد یا Substance Use Disorder گفته میشود.
وی ادامه داد: یکی از شاخصهای اعتیاد، ادامه مصرف ماده علیرغم آگاهی از عوارض جسمی و روانی آن است. همچنین، نیاز به مصرف دوزهای بالاتر برای تجربه اثر اولیه، نشانهای از تحمل نسبت به ماده است. در صورت عدم مصرف نیز، فرد دچار علائمی چون درد، بیقراری و بیحالی میشود که از نشانههای وابستگی به ماده به شمار میرود.
دکتر صالحی در تشریح دستهبندی مواد گفت: مواد مخدر، همانطور که از نامشان پیداست، خاصیت تخدیری دارند و باعث شل شدن بدن و کاهش اضطراب میشوند. اما مواد محرک مثل قهوه، آمفتامین یا شیشه، موجب افزایش فعالیت مغزی و فیزیکی، انقباض عضلانی و تحریک بیشازحد فرد میشوند.
وی افزود: البته مواد اعتیادآور فقط به مخدر و محرک محدود نمیشوند. موادی مانند حشیش، قارچهای توهمزا یا LSD دستهبندی خاص خود را دارند و گاهی نه محرک هستند و نه تخدیرکننده. این طیف وسیعتر از آن چیزیست که عموم مردم تصور میکنند.
دکتر صالحی همچنین به مسیرهای مغزی اعتیاد اشاره کرد و گفت: دوپامین، ناقل عصبی مرتبط با لذت، در همه رفتارهای لذتبخش مانند خوردن غذا یا مصرف مواد نقش دارد. وقتی فرد مدام رفتاری لذتبخش را تکرار میکند، سطح دوپامین بالا میرود و مغز به آن شرطی میشود. در این حالت، اگر دوپامین کاهش یابد، فرد احساس ناخوشایندی پیدا میکند و برای بازیابی آن، مصرف را افزایش میدهد.
وی در ادامه گفت: نکته جالب آن است که مغز در اعتیاد رفتاری، مثل قمار، از همان نواحیای استفاده میکند که در اعتیاد به مواد مانند شیشه یا تریاک درگیر است. این موضوع باعث میشود فرد بدون مصرف ماده، اما با انجام رفتارهایی مانند قمار، دچار پیامدهایی مشابه معتادان شود.
دکتر صالحی در خصوص روشهای درمان اعتیاد تشریح کرد: هر دسته از مواد نیاز به شیوه درمانی متفاوتی دارد. در مورد مواد مخدر، داروهایی مانند کلونیدین و گوانفاسین برای کاهش اثرات نوراپینفرین استفاده میشود تا فرآیند ترک با آرامش بیشتری صورت گیرد.
وی ادامه داد: همچنین کلینیکهای درمان جایگزین با استفاده از داروهایی مانند متادون یا بوپرنورفین، فرد را از مادهای مانند هروئین که نیمهعمر کوتاه دارد، به مادهای با دوام بیشتر منتقل میکنند. به این ترتیب، مصرف فرد از چند بار در روز به یکبار در روز یا حتی سهبار در هفته کاهش مییابد.
دکتر صالحی در مورد ترک محرکها گفت: برای کسانی که مواد محرک مانند شیشه را ترک میکنند، معمولاً افت انرژی و بیحالی رخ میدهد. در این موارد، داروهایی مثل بوپروپیون میتواند به بازگرداندن انرژی فرد کمک کند.
وی تاکید کرد: فرآیند سمزدایی بهتنهایی کافی نیست. مشکل اصلی، عود مصرف پس از درمان است. برای جلوگیری از این موضوع، از تکنیکهای رواندرمانی، گروههای همیاری مانند NA و AA، و مراکز نگهداری مانند کمپهای TC که تا ۹ ماه فرآیند بازتوانی را دنبال میکنند، استفاده میشود.