ارتقای جایگاه جهانی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با تقویت اطلاع‌رسانی علمی و ترجمان دانش

سؤال اول: در هفته دولت که زمان بازخوانی دستاوردهاست، نقش بخش اطلاع‌رسانی و منابع علمی در «نمایش شفاف» و «گزارش مستند» فعالیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه چگونه تعریف شده است؟

با توجه به اینکه هفته دولت فرصت مناسبی برای ارائه تصویری دقیق، مستند و قابل ارزیابی از عملکرد دستگاه‌هاست. در دانشگاه علوم پزشکی کرمان، مدیریت اطلاع‌رسانی و منابع علمی تلاش کرده است نقش خود را از اطلاع‌رسانی صرف فراتر ببرد و به‌عنوان حلقه اتصال میان پژوهش، سیاستگذاری، دانشگاه و جامعه عمل کند.

رویکرد ما این بوده است که دستاوردهای علمی و پژوهشی دانشگاه بر اساس داده‌های معتبر، شاخص‌های رسمی، رتبه‌بندی‌های بین‌المللی، گزارش عملکرد واحدها و خروجی‌های قابل استناد معرفی شوند. تکمیل پروفایل اعضای هیأت علمی در سامانه علم‌سنجی، مستندسازی تولیدات علمی، معرفی موفقیت نشریات، انتشار اخبار پژوهشی، تهیه خلاصه‌های سیاستی و بارگذاری گزارش‌های ترجمان دانش در وب‌سایت دانشگاه، بخشی از این اقدامات است.

در این دوره، دانشگاه علوم پزشکی کرمان در شاخص‌های مختلف علمی و بین‌المللی نیز موفقیت‌های قابل توجهی به دست آورده است؛ از جمله کسب رتبه دوم کشور در رتبه‌بندی تأثیر تایمز ۲۰۲۵، تثبیت رتبه هشتم کشوری در وبومتریکس برای سه سال متوالی، کسب رتبه ۲۰۱ تا ۳۰۰ جهانی و رتبه دوم کشور در حوزه بهداشت عمومی در رتبه‌بندی موضوعی شانگهای و ورود به رتبه‌بندی آسیایی QS با کسب رتبه ۵۹۳.

بنابراین، مأموریت ما این است که این دستاوردها را دقیق، شفاف، به‌موقع و با زبان قابل فهم در اختیار مدیران، پژوهشگران، کارکنان، دانشجویان و افکار عمومی قرار دهیم.

سؤال دوم: چگونه بخش اطلاع‌رسانی و منابع علمی توانسته است صدای دانشگاه را در رسانه‌های ملی و بین‌المللی، در راستای سیاست‌های توسعه‌ای دولت، طنین‌انداز کند؟

برای دیده‌شدن فعالیت‌های علمی دانشگاه، صرفاً تولید خبر کافی نیست؛ باید پژوهش‌ها به موضوعاتی تبدیل شوند که برای جامعه، سیاستگذاران و رسانه‌ها قابل فهم و کاربردی باشند. در همین راستا، در مدیریت اطلاع‌رسانی و منابع علمی، همکاری نزدیکی میان واحدهای اطلاع‌رسانی، ترجمان دانش، کارگزاری دانش، نشریات و روابط عمومی شکل گرفته است.

در این دوره، نزدیک به ۵۰ نشست خبری از پژوهش‌ها و دستاوردهای دانشگاه برگزار و اخبار و محتوای مرتبط در وب‌سایت ترجمان دانش و سایر بسترهای اطلاع‌رسانی دانشگاه منتشر شده است. همچنین پنج خلاصه سیاستی حاصل از پژوهش‌های دانشگاه در مجلات معتبر بین‌المللی منتشر شد. این اقدامات کمک کرده است نتایج پژوهش‌ها از محیط دانشگاه خارج شده و در اختیار رسانه‌ها، مدیران و تصمیم‌گیران قرار گیرد.

برگزاری دو رویداد TEDx دانشگاه علوم پزشکی کرمان، اجرای نشست‌های علمی و تخصصی، برگزاری دوره ملی کاربردهای هوش مصنوعی در فعالیت‌های آکادمیک با ۱۲ وبینار و مشارکت ۶ هزار و ۳۶۴ نفر از سراسر کشور و همچنین برگزاری رویداد شب علم در ۲۰ خرداد ۱۴۰۵، از دیگر برنامه‌هایی بود که به معرفی ظرفیت علمی دانشگاه در سطح ملی کمک کرد.

در سطح بین‌المللی نیز نمایه‌شدن نشریات دانشگاه در پایگاه‌هایی مانند Scopus، ارتقای جایگاه مجلات در نظام رتبه‌بندی Scimago و افزایش ضریب تأثیر مجلات، موجب شده است نام دانشگاه علوم پزشکی کرمان در فضای علمی بین‌المللی بیشتر دیده شود.

سؤال سوم: یکی از وظایف مهم این بخش، تسهیل دسترسی به منابع علمی است؛ در این دوره، چه تحولات یا زیرساخت‌های جدیدی برای ارتقای سطح دسترسی پژوهشگران به بانک‌های اطلاعاتی و پایگاه‌های علمی جهانی ایجاد شده است؟

در حوزه منابع علمی، رویکرد ما تنها تأمین دسترسی به منابع نیست، بلکه تلاش کرده‌ایم توانمندی اعضای هیأت علمی، پژوهشگران و دانشجویان را برای جست‌وجو، ارزیابی و استفاده مؤثر از منابع علمی افزایش دهیم.

در این دوره، مرکز مشاوره اطلاع‌رسانی پزشکی در کتابخانه مرکزی دانشگاه راه‌اندازی شد و نشست‌های مسئله‌محور متعددی در این مرکز برگزار گردید. در مجموع، ۱6 نشست مسئله‌محور در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه برگزار شد و پژوهشگران توانستند مسائل خود را در زمینه جست‌وجوی منابع، انتخاب پایگاه‌های اطلاعاتی، مدیریت اطلاعات علمی، ارزیابی مقالات و استفاده از ابزارهای نوین مطرح کنند.

راه‌اندازی و توسعه واحد کارگزاری دانش نیز از اقدامات مهم این دوره بود. این واحد با هدف تسهیل ارتباط میان تولیدکنندگان دانش و استفاده‌کنندگان از آن فعالیت می‌کند و در کنار معرفی منابع علمی، ترویج مقالات و بروندادهای پژوهشی دانشگاه را از طریق پروژه دگرسنجی یا آلتمتریکس دنبال کرده است.

سؤال چهارم: در زمینه دیجیتالی‌شدن اطلاع‌رسانی، چه گام‌های عملیاتی برای افزایش شفافیت در اطلاع‌رسانی اخبار علمی، فراخوان‌های پژوهشی و دستاوردهای دانشگاه برداشته شده است؟

دیجیتالی‌شدن اطلاع‌رسانی برای ما به معنای سرعت بیشتر، دسترسی گسترده‌تر و امکان ارزیابی و بازبینی اطلاعات است. در این دوره، تلاش شد اخبار علمی، فراخوان‌های پژوهشی، نشست‌ها، دستاوردهای اعضای هیأت علمی و اطلاعات مربوط به نشریات، در بسترهای رسمی و قابل دسترس دانشگاه منتشر شود.

وب‌سایت ترجمان دانش دانشگاه به یکی از بسترهای مهم انتشار اخبار و تولیدات پژوهشی تبدیل شده است. نشست‌های خبری پژوهش‌ها، خلاصه‌های سیاستی، گزارش رویدادهای علمی و محتوای مرتبط با انتقال دانش در این وب‌سایت بارگذاری شده است.

در حوزه نشریات نیز حرکت به سمت انتشار پیوسته دنبال شد و نوبت انتشار چهار مجله دانشگاه به انتشار پیوسته تبدیل گردید. این اقدام ضمن کاهش فاصله زمانی میان پذیرش و انتشار مقاله، دسترسی سریع‌تر مخاطبان داخلی و بین‌المللی به تولیدات علمی دانشگاه را فراهم می‌کند.

سؤال پنجم: چگونه بخش اطلاع‌رسانی و منابع علمی توانسته است از پلتفرم‌های نوین، مانند شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های دیجیتال، برای معرفی برترین پژوهشگران و پروژه‌های شاخص دانشگاه به جامعه استفاده کند؟

امروز مخاطب تنها از طریق خبرگزاری‌ها و رسانه‌های رسمی با فعالیت‌های علمی ارتباط برقرار نمی‌کند؛ بنابراین لازم است پیام علمی در قالب‌های متنوع و متناسب با هر گروه مخاطب ارائه شود. ما در این دوره تلاش کردیم از وب‌سایت دانشگاه، وب‌سایت ترجمان دانش، رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی برای معرفی پژوهشگران، مقالات، پروژه‌های شاخص و رویدادهای علمی استفاده کنیم.

در این مسیر، معرفی مقالات و بروندادهای پژوهشی دانشگاه در قالب پروژه آلتمتریکس، انتشار اخبار پژوهش‌ها، تهیه محتوای کوتاه و قابل فهم، پوشش نشست‌های خبری و معرفی موفقیت نشریات دانشگاه دنبال شد. هدف این بود که پژوهش‌ها فقط در قالب مقاله باقی نمانند و به محتوایی تبدیل شوند که جامعه بتواند از آن استفاده کند.

برگزاری رویدادهایی مانند TEDx دانشگاه، شب علم، نشست‌های ترجمان دانش و برنامه‌های کتاب خوب نیز به ما کمک کرد تا ارتباط میان پژوهشگران و جامعه را تقویت کنیم. این برنامه‌ها فرصت معرفی چهره‌های علمی، بیان ساده نتایج پژوهش‌ها و ایجاد گفت‌وگوی مستقیم میان دانشگاه و مردم را فراهم کردند.

در حوزه نشریات نیز موفقیت‌های مهمی حاصل شد؛ از جمله نمایه‌شدن مجله Addiction & Health و مجله Journal of Oral Health and Oral Epidemiology در پایگاه Scopus، عضویت مجله JOHE در کمیته بین‌المللی اخلاق نشر، قرارگرفتن مجله حقیقات کیفی در سلامت» در میان ۱۰ مجله برتر کشور و کسب رتبه‌های ملی و بین‌المللی توسط مجلات دانشگاه در نظام رتبه‌بندی Scimago.، کسب بالاترین ضریب تأثیر در میان مجلات علوم پزشکی در سامانه Web Of sciences با ضریب 4.9 در سال 2025 توسط مجله پر افتخار Internationsl Journal of health policy and management  یکی از دستاوردهای ارزشمند این دوره بود علاوه بر این افزایش ضریب تأثیر در سایر مجلات شامل Environmental Health Engineering and Management از 1.2 به ضریب تأثیر 1.5 و مجله  Journal of Oral Health and Oral Epidemiology  از 0.2 به عدد 0.4 از دستاوردهای مهم دانشگاه در حوزه مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی بوده است.

سؤال ششم: در مسیر مدرن‌سازی سیستم‌های اطلاع‌رسانی و منابع علمی، حمایت‌های رئیس محترم دانشگاه در جهت سرمایه‌گذاری بر زیرساخت‌های دیجیتال و رسانه‌ای چه تأثیری در بهبود جایگاه و رتبه دانشگاه داشته است؟

حمایت رئیس دانشگاه از اطلاع‌رسانی علمی، منابع علمی، ترجمان دانش و توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، یکی از عوامل مهم پیشرفت‌های این حوزه بوده است. زمانی که مدیریت دانشگاه، اطلاع‌رسانی را بخشی از فرایند تولید و اثرگذاری علم می‌داند، امکان برنامه‌ریزی منسجم، توسعه زیرساخت‌ها و همکاری میان واحدهای مختلف فراهم می‌شود.

این حمایت‌ها در تقویت سامانه‌های علم‌سنجی، توسعه وب‌سایت‌های علمی، ارتقای جایگاه نشریات، برگزاری رویدادهای علمی و عمومی، گسترش آموزش‌های مجازی و ایجاد سازوکارهای ترجمان دانش نمود پیدا کرده است.

نتیجه این رویکرد را می‌توان در عملکرد دانشگاه در نظام‌های رتبه‌بندی مشاهده کرد؛ از جمله ارتقای ۲۰۰ پله‌ای در رتبه‌بندی تایمز، ارتقای ۱۲ پله‌ای در رتبه‌بندی لایدن و کسب رتبه ۱۲۲۱ جهانی، ارتقای حدود ۱۰۰ پله‌ای رتبه آسیایی تایمز و قرارگرفتن دانشگاه در رتبه ۳۰۱ تا ۳۵۰ آسیا، کسب رتبه دوم کشور در رتبه‌بندی تأثیر تایمز و تثبیت رتبه هشتم کشوری در وبومتریکس.

در مورد مجلات دانشگاه نیز حمایت مدیریتی و اصلاح فرایندها، از جمله تصویب شیوه‌نامه مدیریت مجلات در هیأت امنای وزارت بهداشت، کاهش هزینه‌های ترجمه و ویراستاری، حرکت به سمت انتشار پیوسته و پیگیری نمایه‌سازی بین‌المللی، تأثیر مستقیمی بر ارتقای کیفیت و دیده‌شدن تولیدات علمی داشته است.

سؤال هفتم: با توجه به تأکید وزیر محترم بهداشت بر «دسترسی همگانی به دانش» و «افزایش شفافیت»، رئیس دانشگاه چگونه از این رویکرد در ساختار اطلاع‌رسانی دانشگاه حمایت کرده است؟

حمایت رئیس دانشگاه از این رویکرد، در وهله نخست با به‌رسمیت‌شناختن دسترسی عمومی به دانش به‌عنوان یکی از مأموریت‌های دانشگاه علوم پزشکی شکل گرفته است. دانشگاه تنها محل تولید دانش نیست؛ بلکه باید دانش را به‌موقع، دقیق و قابل فهم در اختیار جامعه قرار دهد.

در همین راستا، توسعه ترجمان دانش، ایجاد کارگروه‌های سطح یک و سطح دو انتقال دانش، راه‌اندازی واحد کارگزاری دانش، انتشار خلاصه‌های سیاستی، برگزاری نشست‌های خبری پژوهش‌ها و ایجاد بسترهای دیجیتال برای انتشار دستاوردهای علمی دنبال شد. کسب رتبه سوم کشوری در حوزه تجربیات موفق ترجمان دانش در نخستین جشنواره ملی ترجمان دانش نیز نشان‌دهنده نتیجه‌بخش‌بودن این مسیر است.

نقش محوری مدیریت و اطلاع رسانی و منابع علمی دانشگاه در برگزاری رویداد شب علم  شامل برنامه علمی ـ آموزشی، کودک و نوجوان، ورزش و سلامت و نمایشگاه دستاوردهای دانشگاه نشان دهنده سیاستگزاری این مدیریت در دسترسی همگانی به دانش است که طیف متنوعی از فعالیت‌ها، از جمله گپ‌های علمی، پنل‌های تخصصی، کارگاه‌های آموزشی، نشست‌های پرسش‌وپاسخ، سخنرانی‌های الهام‌بخش، رصد نجومی، معرفی کتاب، ورزش همگانی و برنامه‌های ویژه کودکان نظیر بیمارستان خرس عروسکی در آن اجرا گردید. همچنین چارچوب مفهومی هفت وادی علمی به‌منظور سازمان‌دهی محتوای علمی و ترسیم مسیر حرکت مخاطب از دانش پایه تا افق آینده ارائه شد.

از سوی دیگر، رویدادهایی مانند، نشست‌های مسئله‌محور کتابخانه و برنامه‌های کتاب‌خوانی، ارتباط علم با مردم را تقویت کرده‌اند. در رویداد شب علم نیز تلاش شد ظرفیت‌های علمی، پژوهشی، درمانی و فناوری دانشگاه در فضایی عمومی و با زبان ساده به مردم معرفی شود.

ما معتقدیم شفافیت علمی فقط انتشار آمار و رتبه‌ها نیست؛ بلکه شامل توضیح درست دستاوردها، بیان کاربردهای پژوهش، معرفی محدودیت‌ها و فراهم‌کردن امکان دسترسی جامعه به اطلاعات معتبر است. با حمایت ریاست دانشگاه، مدیریت اطلاع‌رسانی و منابع علمی تلاش کرده است این نگاه را در ساختار دانشگاه نهادینه کند و ارتباط میان دانشگاه، سیاستگذاران، رسانه‌ها و مردم را توسعه دهد.

جمع‌بندی پایانی

در مجموع، مهم‌ترین دستاورد مدیریت اطلاع‌رسانی و منابع علمی در این دوره چه بوده است؟

مهم‌ترین دستاورد این دوره، حرکت از اطلاع‌رسانی سنتی به سمت مدیریت جریان دانش بوده است؛ یعنی دانش در دانشگاه تولید شود، به‌درستی مستند و ارزیابی گردد، از طریق نشریات و پایگاه‌های علمی منتشر شود، به زبان ساده برای جامعه ترجمه شود و در نهایت در تصمیم‌گیری و ارتقای سلامت مردم مورد استفاده قرار گیرد.

در این مسیر، توسعه منابع علمی، تقویت نشریات، بهبود رتبه‌های دانشگاه، راه‌اندازی ترجمان دانش و کارگزاری دانش، استفاده از ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی و برگزاری رویدادهای علمی عمومی، در کنار حمایت ریاست دانشگاه، موجب شد دانشگاه علوم پزشکی کرمان صدای علمی پررنگ‌تر و ارتباط مؤثرتری با جامعه ملی و بین‌المللی داشته باشد.